Trĩ là một bệnh phổ biến gây ra nhiều sự khó chịu cho người bệnh. Phần lớn các trường hợp bệnh trĩ không cần can thiệp bằng phẫu thuật. Bệnh trĩ cần được điều trị sớm nhằm tránh trở nên nghiêm trọng gây đau đớn và các biến chứng khác.

Bệnh trĩ: nguyên nhân và cách điều trị
Bệnh trĩ gây ra nhiều khó chịu cho bạn

Trĩ là bệnh gì?

Bệnh trĩ (bệnh lòi dom) là tình trạng tĩnh mạch bên trong trực tràng hoặc bên ngoài hậu môn sưng to do sự ứ trệ tuần hoàn cấp máu cho hậu môn, gây ra triệu chứng đau kèm theo đi cầu ra máu.

Bệnh trĩ rất phổ biến, hầu hết không nghiêm trọng và ít khi được chú ý. Khi trĩ nhô ra, chúng trông giống như vết sưng hoặc một cục u nhỏ. Thường chỉ đến khi bệnh trĩ gây ra đau đớn, ảnh hưởng nhu động ruột hoặc làm gián đoạn các hoạt động hàng ngày mới được phát hiện để điều trị.

Bệnh trĩ có thể phát triển bên trong trực tràng gọi là trĩ nội hoặc dưới da xung quanh hậu môn gọi là trĩ ngoại.

Trĩ ngoại

Là tình trạng búi trĩ xuất hiện ở phía dưới đường lược, và nằm bên dưới lớp da của hậu môn. Trĩ ngoại có thể nhìn thấy, sờ thấy và thường gây ra tình trạng đau rát, khó chịu nhiều hơn trĩ nội do vùng tổn thương tiếp xúc, cọ xát trực tiếp với các tác nhân bên ngoài như trang phục, ghế ngồi.

Trĩ nội

Là tình trạng búi trĩ xuất hiện từ phía trên đường lược (là đường hình răng cưa, ranh giới giữa lớp trong cùng (biểu mô) của hậu môn và trực tràng. Vì trĩ nội nằm bên trong trực tràng nên ở giai đoạn sớm không thể nhìn thấy và chỉ phát hiện khi đi tiêu ra máu. Khi trĩ to lên, bệnh nhân đi tiêu sẽ lòi trĩ.

Dựa vào sự tiến triển của trĩ nội, bác sĩ có thể phân các cấp độ của bệnh trĩ nội như sau:

  • Trĩ độ 1: Giai đoạn này, trĩ mới ở mức độ nhẹ nhất, búi trĩ vẫn nằm hoàn toàn trong ống hậu môn và chưa bị lòi ra ngoài.
  • Trĩ độ 2: Búi trĩ lòi ra ngoài khi đi đại tiện, có thể tự chui vào sau đi tiêu.
  • Trĩ độ 3: Giai đoạn này, búi trĩ lòi ra ngoài khi đi tiêu và cần phải dùng tay đẩy vào sau khi đi tiêu.
  • Trĩ độ 4: Đây là giai đoạn trĩ nặng, búi trĩ thường xuyên sa ra ngoài ngay cả khi người bệnh không đi tiêu, như khi ngồi xổm, làm việc nặng hoặc đi lại nhiều. Lúc này trĩ gây nhiều khó khăn cho việc đại tiện và sinh hoạt.

Cả nam lẫn nữ đều có thể bị trĩ, nhất là từ 30 đến 60 tuổi. Cứ 2 người trên 50 tuổi thì có một người bị trĩ (ít nhất 1 lần trong một đời người).

Nguyên nhân gây ra bệnh trĩ

Bệnh trĩ thường do sự kết hợp của 2 yếu tố là áp lực lớn tác động liên tục lên phần tĩnh mạch nằm ở hậu môn trực tràng và sự suy yếu của tĩnh mạch.

Các nguyên nhân gây tăng áp lực cho vùng hậu môn bao gồm:

  • Rặn quá mạnh khi đi đại tiện, nhất là khi táo bón.
  • Chế độ ăn thiếu chất xơ khiến khó đi tiêu.
  • Áp lực khoang bụng tăng gặp trong tăng cân quá nhanh hoặc khi mang thai những tháng cuối của thai kỳ.
  • Thường xuyên bê vác vật nặng hoặc cử tạ.

Những nguyên nhân khác bao gồm:

  • Tiêu chảy hoặc táo bón mạn tính
  • Đứng lâu hoặc ngồi lâu, đặc biệt là ngồi lâu khi đi cầu
  • Thừa cân béo phì
  • Đang mang thai 
  • Sử dụng quá nhiều thuốc nhuận tràng
  • Lớn tuổi
  • Cha hoặc mẹ từng mắc bệnh trĩ
  • Quan hệ tình dục qua đường hậu môn

Bệnh trĩ sẽ càng nghiêm trọng hơn nếu các yếu tố gây ra bệnh trĩ vẫn còn tiếp tục, ví dụ như tiêu chảy, táo bón, căng thẳng khi đi cầu hoặc ngồi lâu.

Táo bón, ngồi lâu là những nguyên nhân gây ra bệnh

Triệu chứng của bệnh trĩ

Các dấu hiệu và triệu chứng của trĩ có thể bao gồm:

  • Chảy máu không kèm đau trong quá trình đi tiêu. Ban đầu có thể thấy một lượng kín đáo máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc trong bồn cầu. Chảy máu là triệu chứng sớm nhất và thường gặp nhất. Về sau khi rặn nhiều thì máu chảy thành giọt hay thành tia. Nặng hơn là khi ngồi xổm cũng chảy máu.
  • Ngứa hoặc kích thích ở vùng hậu môn do dịch nhầy từ sự bài tiết của niêm mạc ống hậu môn.
  • Đau hoặc khó chịu, dao động từ không đau, đau ít đến rất đau do nứt hậu môn, tắc hoặc nghẹt.
  • Sưng vùng quanh hậu môn
  • Một khối nhô lên gần hậu môn, rát hoặc đau (có thể là huyết khối tại búi trĩ)

Triệu chứng trĩ thường phụ thuộc vào vị trí:

  • Trĩ ngoại gây khó chịu nhất, bởi vì vùng da trên búi trĩ bị kích thích và bị loét. Nếu cục máu đông hình thành bên trong búi trĩ ngoại, cơn đau có thể xuất hiện đột ngột và nghiêm trọng. Bệnh nhân có thể cảm thấy hoặc nhìn thấy một khối nhô lên quanh hậu môn. Cục máu đông có thể bị hấp thu để lại vùng da nhăn nheo gây ngứa và rát.
  • Trĩ nội thường không gây đau, ngay cả khi chúng xuất huyết (chảy máu). Người bệnh có thể, ví dụ, nhìn thấy máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt vào bồn cầu nhà vệ sinh. Búi trĩ thường không thể nhìn thấy hoặc cảm nhận được, và chúng hiếm khi gây khó chịu. Trong lúc rặn đi cầu, phân khi đi ngang hậu môn có thể làm trầy xước bề mặt búi trĩ và làm chảy máu. Trĩ nội cũng có thể bị sa ra ngoài hậu môn tạo trĩ nội sa. Khi trĩ bị sa, nó có thể hấp thu một lượng nhỏ chất nhầy và phân có thể gây kích thích gây ra ngứa, đau và rát. Lau liên tục để cố gắng giảm ngứa có thể làm trầm trọng thêm vấn đề.

Biến chứng của bệnh trĩ

Bệnh trĩ nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho người bệnh, thậm chí tử vong như:

  • Thiếu máu thiếu sắt mạn tính: do mất máu số lượng ít trong thời gian dài.
  • Búi trĩ bị nghẹt: thường xuất hiện khi sa búi trĩ có kích thước lớn ra ngoài sau đó bị cơ thắt hậu môn chặn lại. Khi đó, người bệnh thường rất đau, búi trĩ căng cứng có thể dẫn đến hoại tử nếu không điều trị kịp thời.
  • Hình thành cục máu đông gây tắc mạch: do ứ trệ tuần hoàn trong búi trĩ làm xuất hiện máu đông. Cục máu đông này khi đi vào hệ tuần hoàn của cơ thể có thể gây tắc mạch.
  • Viêm nhiễm da quanh hậu môn: gây sưng đỏ, đau rát hoặc chảy dịch mủ.

Điều trị bệnh trĩ

Thay đổi lối sống

Một số biện pháp tại nhà có thể làm giảm đáng kể các triệu chứng của bệnh trĩ như:

  • Bổ sung nhiều chất xơ và nước: Chất lỏng cùng với chất xơ có thể giúp làm mềm phân, giúp đi cầu dễ dàng hơn. Chất xơ có thể bổ sung qua thực phẩm giàu chất xơ như: rau xanh, các loại đậu, lúa mì, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và trái cây tươi.
  • Kiêng ăn chất cay (tiêu, ớt…)
  • Tập thể dục: Mỗi ngày vận động 20-30 phút có thể kích thích chức năng ruột, giúp việc đi ngoài dễ dàng hơn. Hạn chế đứng lâu, ngồi lâu.
  • Tập thói quen đi cầu đều đặn: Nếu cảm thấy muốn đi cầu, hãy đi ngay lập tức. Khi bạn nhịn, phân có thể trào ngược lên gây áp lực. 
  • Ngâm nước ấm: Ngâm hậu môn bằng nước ấm 10-15 phút sau khi đi cầu có thể giúp giảm các triệu chứng.
Nên bổ sung nhiều rau củ trong chế độ ăn của bạn

Sử dụng thuốc

Thuốc bôi hoặc nhét trị bệnh trĩ có thể giúp làm dịu cơn đau, nóng rát và sưng ngứa.

  • Thuốc nội tiết tĩnh mạch: Các loại thuốc nội tiết tĩnh mạch như diosmin, hydroxyethylrutoside có tác dụng cải thiện tuần hoàn máu trong vùng trĩ, làm giảm sưng và ngăn ngừa tái phát búi trĩ. Thường được sử dụng dưới dạng viên hoặc thuốc uống.
  • Kem trị trĩ: Có sẵn trên thị trường các loại kem trị trĩ chứa các thành phần như hydrocortisone hoặc lidocaine. Kem được áp dụng trực tiếp lên vùng trĩ để giảm ngứa, rát và giảm viêm.
  • Dầu trị trĩ: Một số dầu trị trĩ như dầu từ cây xạ đen (Witch Hazel) cũng được sử dụng để làm dịu các triệu chứng như ngứa, rát và viêm nhiễm.
  • Một số thuốc có thể được tiêm trực tiếp vào búi trĩ để làm co lại các mạch máu và giảm kích thước. Thuốc tiêm thường được sử dụng trong trường hợp trĩ nội và cần được thực hiện bởi chuyên gia y tế.

Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, bạn nên tham khảo ý kiến và sự chỉ đạo của bác sĩ để đảm bảo rằng thuốc được sử dụng đúng cách và phù hợp với tình trạng cụ thể của bạn.

Điều trị ngoại khoa

Đối với trĩ cấp độ III, IV, trĩ hỗn hợp hoặc các biện pháp điều trị tại nhà không có hiệu quả, bạn cần thực hiện thủ thuật như:

  • Trĩ ngoại tắc mạch, huyết khối nên được can thiệp sớm bằng cách cắt bỏ.
  • Thắt búi trĩ bằng dây thun để ngăn chặn lưu thông tuần hoàn đến búi trĩ, kết quả là búi trĩ sẽ co lại và tự rụng đi.
  • Chích xơ làm giảm kích thước búi trĩ
  • Cắt búi trĩ bằng một số phương pháp phẫu thuật khác.

Phòng ngừa bệnh

Để phòng tránh bệnh trĩ, hãy đi vệ sinh ngay khi cảm thấy muốn đi cầu và tránh rặn khi đi cầu.

Tập thể dục thường xuyên giúp kích thích đường ruột và ngăn ngừa táo bón, nó cũng giúp ích trong việc hạn chế triệu chứng của bệnh trĩ. Bên cạnh đó, tránh đứng hoặc ngồi lâu, nhất là trên các bề mặt cứng như bê tông hay gạch.

Uống đủ nước và bổ sung đầy đủ chất xơ có thể giảm thiểu nguy cơ phát triển bệnh trĩ trong tương lai. Trong đó, nước giúp làm mềm phân. Chất xơ giúp tạo ra khối lớn trong ruột, làm mềm phân, giúp đi ngoài dễ dàng hơn.

Mặc dù bệnh trĩ rất phổ biến nhưng do vướng ngại tâm lý, nhiều người chịu đựng những cơn đau mà không tìm cách giải quyết. Trước đó, bạn có thể thử một số biện pháp khắc phục tại nhà để ngăn ngừa trĩ phát triển. Nhưng nếu tình trạng không cải thiện, bạn bị đau và khó chịu thì hãy đến gặp bác sĩ. Việc điều trị sẽ giúp loại bỏ búi trĩ, ngăn ngừa biến chứng và giúp bạn dễ chịu hơn. Bên cạnh đó, việc tập thể dục, ăn nhiều chất xơ, tránh ngồi lâu một chỗ sẽ giúp phòng ngừa bệnh trĩ tái phát trong tương lai.