Ngủ là một chức năng sinh học cần thiết giúp chúng ta lấy lại năng lượng. Giữa áp lực và bộn bề cuộc sống, việc uống thuốc ngủ để có thể nghỉ ngơi không phải là điều hiếm gặp. Nhiều người cần đến thuốc ngủ để dễ đi vào giấc ngủ hoặc ngủ ngon giấc hơn. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, tình trạng quá liều, ngộ độc thuốc ngủ xảy ra không ít. Vậy cách sơ cứu người uống thuốc ngủ quá liều thế nào cho đúng cách?

Cách sơ cứu người uống thuốc ngủ quá liều
Uống thuốc ngủ quá liều gây nguy hiểm tới tính mạng

Công dụng của thuốc ngủ

Tác dụng của thuốc thể hiện ngay qua tên gọi. Sử dụng thuốc giúp bệnh nhân duy trì giấc ngủ tương tự như giấc ngủ sinh lý bình thường hoặc kéo dài thời gian ngủ. Thuốc tác động đến hệ thần kinh trung ương, có thể giúp bạn nhanh chóng tìm đến giấc ngủ khi bạn đang bị căng thẳng hoặc bất kỳ nguyên nhân nào khiến bạn luôn trong trạng thái tỉnh táo.

Tùy theo liều dùng mà thuốc có tác dụng khác nhau. Ở liều thấp, thuốc có tác dụng an thần, liều trung bình là thuốc gây ngủ và liều mạnh là liều độc, có thể dẫn đến hôn mê, thậm chí là tử vong.

Phân loại các thuốc ngủ liều mạnh

Hiện nay có rất nhiều loại thuốc ngủ khác nhau với cơ chế hoạt động riêng biệt, có thể kể đến như thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc trợ ngủ không kê đơn (đơn cử là thuốc kháng histamine).

Dưới đây là một số loại thuốc ngủ liều mạnh bạn có thể tham khảo:

  • Thuốc ngủ là dẫn xuất của Benzodiazepin: công dụng chủ yếu của các thuốc này là an thần và tạo cảm giác buồn ngủ. Thuốc này được xếp vào nhóm thuốc ngủ liều mạnh có thể khiến bệnh nhân bị phụ thuộc vào thuốc nếu dùng lâu ngày. Thường thì những trường hợp sau sẽ được kê đơn loại thuốc này: người thường xuyên ở trong trạng thái căng thẳng, lo âu, bị kích thích thần kinh, co giật do sốt cao, hạn chế các cơn động kinh và dùng để cai rượu,… Thuốc chứa các hoạt chất tiêu biểu là clonazepam, bromazepam và diazepam.
  • Thuốc ngủ chứa dẫn xuất của Barbituric: đây là nhóm thuốc gây ức chế hoạt động của hệ thần kinh trung ương, từ đó giúp gây buồn ngủ, an thần, chống động kinh, co giật. Tác dụng của thuốc có thể kéo dài từ 8 – 12 giờ, bao gồm thuốc pentobarbital và phenobarbital. Tuy nhiên ngày nay nhóm thuốc này rất hiếm khi được sử dụng do gây ra nhiều tác dụng phụ và gây độc hại cho cơ thể khi dùng sai cách.
  • Các loại thuốc ngủ khác (Rozerem, Lunesta và Ambien): phổ biến hơn vì tác dụng an thần nhẹ hơn, tác dụng phụ ít và không gây phụ thuộc như 2 loại trên. Tuy nhiên chúng cũng thuộc nhóm thuốc ngủ liều mạnh nên nếu dùng với số lượng nhiều cùng một lúc có thể dẫn đến ngộ độc, thậm chí là đe dọa đến tính mạng của người sử dụng.

Những tác dụng không mong muốn khi dùng thuốc ngủ

Tác dụng phụ toàn thân

Dùng thuốc ngủ liều mạnh có thể khiến người bệnh gặp phải những tác dụng nghiêm trọng toàn thân như sau:

  • Vấn đề về hệ hô hấp: mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), khí phế thũng, hen suyễn, rối loạn chức năng thở (nhịp thở không đều, thở hổn hển, ngưng thở khi ngủ…).
  • Rối loạn tiêu hóa: khô miệng, đau bụng, tiêu chảy, táo bón, thay đổi cảm giác thèm ăn.
  • Vấn đề về hệ thần kinh: ngứa ran hoặc nóng rát bàn tay, bàn chân, choáng váng, chóng mặt, chậm chạp, hay quên, suy giảm trí nhớ, lú lẫn, mất năng lực kiểm soát hành vi.
  • Rối loạn giấc ngủ: buồn ngủ nhiều hơn vào ban ngày, ngủ quá nhiều, ngủ mê mệt,…
  • Ảnh hưởng đến chức năng gan và thận.

Phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc

Như đã đề cập, những loại thuốc ngủ liều mạnh như dẫn xuất benzodiazepin hoặc barbiturat nếu dùng trong thời gian dài có thể dẫn đến hệ quả là tình trạng nghiện thuốc, phụ thuộc vào thuốc. Tức là nếu ngừng sử dụng thì bệnh nhân sẽ có hội chứng cai như bồn chồn, vật vã, khó ngủ, kích thích,… Chỉ khi dùng thuốc trở lại thì mới cải thiện được những triệu chứng này.

Do đó nếu bạn ít lạm dụng thuốc, tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị như bác sĩ đã chỉ định thì sẽ không gặp phải tình trạng phụ thuộc thuốc như vậy. Đặc biệt, nếu bạn muốn ngừng thuốc thì hãy tiến hành bằng cách cắt giảm liều dùng từ từ, không được dừng thuốc đột ngột.

Lạm dụng thuốc ngủ liều mạnh có thể gây tử vong

Những thuốc ngủ liều mạnh nếu bị lạm dụng trong thời gian dài có thể để lại tác hại khôn lường. Một trong những tác dụng phụ nghiêm trọng nhất của thuốc ngủ liều mạnh đó là gây tử vong nếu được dùng với liều lượng cao gấp 5 – 20 lần so với bình thường.

Tuy rằng hiện nay đã có nhiều biện pháp giúp quản lý việc dùng thuốc ngủ và các loại thuốc ngủ đã được bào chế với độ an toàn cao hơn, tác dụng phụ cũng được giảm đi ít nhiều nhưng nguy cơ tử vong nếu dùng quá liều vẫn hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó nếu cần phải dùng thuốc ngủ để điều trị, bạn cần phải tuân thủ đúng chỉ dẫn, tuyệt đối không được tự ý tăng liều dùng.

Những biểu hiện khi uống thuốc ngủ quá liều

Chỉ khi gặp vấn đề căng thẳng, áp lực hay mất ngủ lâu ngày thì bạn mới nên nhờ sự trợ giúp từ thuốc an thần trong liều lượng cho phép và có sự chỉ định từ bác sĩ. Khi bạn sử dụng quá liều thuốc an thần sẽ xuất hiện các triệu chứng thường gặp như sau:

  • Mất phối hợp: Bạn có thể trở nên bất ổn về mặt cử chỉ và không thể duy trì sự cân bằng.
  • Nói lắp: Ngôn ngữ của bạn có thể trở nên rối loạn và không rõ ràng.
  • Khó suy nghĩ hoặc tập trung: Khả năng tư duy và tập trung của bạn có thể bị suy giảm đáng kể.
  • Mất ý thức: Bạn có thể mất ý thức hoàn toàn hoặc trở nên mơ hồ.
  • Kích động: Bạn có thể trở nên hết sức kích động và không kiểm soát được hành vi của mình.
  • Mờ mắt hoặc suy giảm thị lực: Thị lực của bạn có thể bị ảnh hưởng, gây ra mờ mắt hoặc suy giảm thị lực.
  • Hoang mang: Bạn có thể rơi vào trạng thái hoang mang và không ổn định.
  • Mất trí nhớ: Bạn có thể không nhớ được những gì đã xảy ra trong thời gian bạn sử dụng quá liều.

Trong trường hợp ngộ độc thuốc ngủ nặng nhưng còn ý thức, người bệnh sẽ có những triệu chứng như mắt mờ, ù tai, khó thở, đau bụng, nôn mửa… Còn đối với người đã rơi vào trạng thái hôn mê sâu, họ sẽ có những triệu chứng phổ biến sau:

  • Thở khò khè, tắc thở. Đây là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do bệnh nhân bị tụt lưỡi, kèm theo ứ đọng đờm dãi, hôn mê nên mất phản xạ ho khạc, đường thở bị tắc lại và không thể thực hiện chức năng thông khí. 
  • Huyết áp giảm. Do thuốc ngủ làm tê liệt hệ thần kinh trung ương nên sẽ thúc đẩy tăng tính thấm của thành mạch máu và làm hạ huyết áp. Những trường hợp này là biểu hiện nặng và thường kèm theo cả biểu hiện mất nước. 
  • Nhiệt độ cơ thể bất thường: Sốt cao hoặc giảm thân nhiệt, vã mồ hôi.
  • Phản xạ gân và cơ giảm mạnh có thể mất trong một số trường hợp, biểu hiện là các chi mềm nhũn.  Nếu có tình trạng thiếu oxy tổ chức sẽ thây biểu hiện co cứng. 
  • Uống thuốc ngủ quá liều gây tình trạng hôn mê sâu.

Dù là trường hợp ngộ độc thuốc ngủ nặng hay nhẹ, cần lập tức có những hành động sơ cứu kịp thời để tránh những biến chứng nguy hiểm sau này.

Gọi hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt

Cách sơ cứu người uống thuốc ngủ quá liều

Khi thấy người có những dấu hiệu và triệu chứng trên kèm theo tình trạng sử dụng thuốc ngủ, chúng ta có thể nghĩ tới trường hợp ngộ độc thuốc ngủ. Khi đó, chúng ta cần thực hiện những điều sau:

  • Bước 1: Kiểm tra tình trạng ý thức của người bệnh. Để bệnh nhân ở tư thế đầu nằm nghiêng tránh dặc đờm dãi vào phổi. Lập tức gọi sự trợ giúp từ những người xung quanh, đặc biệt cần gọi hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt. 
  • Bước 2: Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn của người bị ngộ độc bao gồm khả năng hô hấp và chức năng tuần hoàn. Nếu chức năng sinh tồn kém, cần hỗ trợ chức năng sống bằng kĩ thuật CPR (hồi sức tim phổi). Đối với trường hợp dấu hiệu sinh tồn ổn định, hãy đưa người bệnh ra một nơi an toàn và thoải mái.
  • Bước 3: Tiếp tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn và hỗ trợ nếu cần thiết cho đến khi có nhân viên y tế tới.

Một số lưu ý khi sơ cứu người uống thuốc ngủ bạn nên biết

  • Khi người bệnh còn ý thức, nhanh chóng thu thập thông tin từ người bệnh: Họ đã uống thuốc gì, thời gian uống, liều lượng uống cũng như tình trạng bất thường mà họ cảm nhận được.
  • Tuyệt đối không cố gắng gây nôn cho người bệnh trừ khi nhân viên y tế chỉ định qua điện thoại. Việc gây nôn không an toàn có thể dẫn đến những trường hợp sặc chất nôn và nghẹt thở. Nếu được chỉ định gây nôn, giữ lại chất nôn để cơ sở y tế có những biện pháp xác định và chẩn đoán để đưa ra phương án điều trị kịp thời.
  • Giữ lại bao bì, đơn thuốc của người bệnh để trình bày lại với bác sĩ.

Các biện pháp hỗ trợ

Các cách xử lý tình trạng uống thuốc an thần quá liều bao gồm các biện pháp hỗ trợ ngăn thuốc thấm sâu vào cơ thể và đào thải thuốc ra ngoài:

  • Duy trì đường thở và hỗ trợ thông khí: Khi người bệnh uống quá liều thuốc an thần, việc duy trì đường thở và cung cấp hỗ trợ thông khí là ưu tiên hàng đầu. Điều này giúp đảm bảo rằng người bệnh không bị suy hô hấp và tăng cường lưu thông oxy trong cơ thể.
  • Bơm rửa dạ dày: Trong một số trường hợp hiếm gặp, bác sĩ có thể quyết định rửa dạ dày để loại bỏ các loại thuốc không được hấp thụ ra khỏi cơ thể. Điều này giúp ngăn ngừa việc hấp thụ thêm thuốc và làm giảm nguy cơ.
  • Sử dụng than hoạt tính: Than hoạt tính có thể được sử dụng để giữ thuốc trong dạ dày và ruột. Từ đó, làm giảm lượng thuốc hấp thụ vào máu sau đó thuốc sẽ được đào thải ra ngoài trong phân.
  • Bổ sung dịch qua đường truyền tĩnh mạch: Để giúp cơ thể loại bỏ các chất độc hại nhanh chóng, bổ sung dịch qua đường truyền tĩnh mạch là một biện pháp quan trọng. Việc này giúp cải thiện sự lưu thông chất lỏng và giảm căng thẳng trên cơ quan nội tiết.

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc ngủ

Đối với những người đang sử dụng thuốc ngủ cần lưu ý:

  • Không nên uống rượu khi đang sử dụng thuốc ngủ vì rượu có thể làm tăng tác dụng của thuốc dẫn đến liều độc.
  • Không nên ăn quá no đối với người bị mất ngủ và đang sử dụng thuốc. Ăn quá no ở bất kỳ thời điểm nào cũng đều gây bất lợi đến giấc ngủ vì khi đó lượng đường trong máu tăng cao, cơ thể thêm năng lượng sẽ gây ra tình trạng khó ngủ.
  • Không nên làm tăng thêm stress. Theo kết quả nghiên cứu của các chuyên gia tại trung tâm SDC mới đưa ra, trạng thái thần kinh căng thẳng sẽ làm giảm hiệu quả của thuốc ngủ.
  • Cần phải biết tác dụng của thuốc để ngủ đủ giấc và thức dậy đúng giờ.
  • Nếu bạn sử dụng thuốc ngủ nhưng lại nằm trên một chiếc giường chật chội, lạ chỗ, cũng có thể khiến giấc ngủ đến với bạn khó khăn hơn. Không gian ngủ chính là một phần quan trọng để giúp bạn có một giấc ngủ ngon. Việc dùng thuốc ngủ chỉ được sử dụng cho các trường hợp cần thiết hoặc mất ngủ lâu ngày.

Nói chung các loại thuốc ngủ liều mạnh có thể giúp bạn khắc phục được tình trạng mất ngủ kinh niên nhưng chúng cũng tiềm ẩn không ít những nguy cơ gây hại cho sức khỏe nếu bị lạm dụng và dùng sai cách trong thời gian dài. Do đó bạn nên hiểu rõ về từng loại thuốc mà mình sử dụng, đồng thời hãy đi khám và tham khảo ý kiến bác sĩ về việc điều trị bằng thuốc ngủ bạn nhé!