Cholesterol máu cao là một trong những yếu tố dẫn đến xơ vữa động mạch và nhiều biến chứng tim mạch nguy hiểm. Nguyên nhân nào làm tăng cholesterol máu và cách giảm cholesterol như thế nào?

Cholesterol máu cao

Cholesterol máu cao là gì?

Cholesterol là một loại chất béo có trong máu và các tế bào khác nhau trong cơ thể và được gan sản xuất một cách tự nhiên. Đây là một chất cần thiết trong quá trình hình thành các màng tế bào, sản xuất hormone nội tiết tố cùng một vài chức năng khác trong cơ thể.

Cholesterol trong máu gồm 2 loại chính gồm: LDL cholesterol và HDL cholesterol, trong đó LDL cholesterol tăng cao trong thời gian dài sẽ thúc đẩy hiện tượng lắng đọng mỡ thành mạch máu dẫn đến xơ vữa động mạch.

Các mảng xơ vữa này sẽ phát triển tăng dần độ dày theo thời gian và gây hẹp hoặc tắc động mạch, cản trở sự lưu thông của máu hoặc thậm chí có thể nứt vỡ và hình thành cục máu đông tại chỗ gây tắc đột ngột động mạch, gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim cấp.

Cholesterol trong máu cao hay tăng cholesterol máu được hiểu là tình trạng nồng độ cholesterol có trong máu có dấu hiệu cao hơn mức cho phép. Nếu nồng độ cholesterol máu cao kéo dài và liên tục thì các nguy cơ, biến chứng tiêu cực với sức khỏe có thể xảy ra với người bệnh.

Nguyên nhân khiến Cholesterol máu cao

  • Chế độ ăn uống không lành mạnh: Sử dụng thực phẩm chứa nhiều chất béo no như thịt đỏ, các loại sữa, kem, bơ, phomai, bánh ngọt, gan và các loại nội tạng động vật, các món chiên rán như khoai tây chiên, gà rán hoặc các loại thực phẩm chế biến từ bơ ca cao, chocolate…
  • Lười vận động: Những người ngồi hoặc nằm quá nhiều có nguy cơ cao bị cholesterol trong máu cao. Duy trì lối sống tập thể dục thể thao đều đặn, vận động nhiều sẽ giúp giảm triglycerid
  • Hút thuốc: Hút thuốc sẽ làm giảm HDL-cholesterol tốt
  • Tuổi và giới tính: Phụ nữ sau mãn kinh có thể có mức cholesterol tăng cao.
  • Thuốc: Một số loại thuốc khi sử dụng có thể làm tăng triglycerid
  • Sử dụng rượu thường xuyên: Gây hại cho gan và dẫn tới tình trạng tăng cholesterol trong cơ thể
  • Bệnh tật: Người mắc phải một số bệnh như tiểu đường, suy giáp sẽ làm tăng hàm lượng cholesterol trong cơ thể.
  • Yếu tố di truyền (gen) cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ có cholesterol máu cao. Gen được truyền từ cha mẹ sang con cái. Một số gen có vai trò điều hòa chuyển hóa cholesterol và chất béo. Nếu bố mẹ bạn có cholesterol máu cao, bạn cũng có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn. Trong một số ít trường hợp, cholesterol máu cao là do bệnh tăng cholesterol máu gia đình. Rối loạn di truyền này ngăn cơ thể bạn loại bỏ LDL-c.
Thừa cân là 1 nguyên nhân gây ra bệnh

Cholesterol máu cao gây ra ảnh hưởng gì?

Có thể thấy cholesterol rất quan trọng đối với cơ thể, nhưng cholesterol máu cao là yếu tố gây lắng đọng trong nội mạc động mạch, làm lòng động mạch xơ cứng, hẹp dần và cản trở dòng máu di chuyển đến các tổ chức trong cơ thể. Tình trạng này được gọi là xơ vữa động mạch.

Cholesterol máu là yếu tố chính dẫn đến hình thành mảng xơ vữa. Cholesterol trong máu càng cao thì nguy cơ xơ vữa động mạch càng lớn, đặc biệt là ở người lớn tuổi.
Nguyên nhân của bệnh xơ vữa động mạch thường là do tăng LDL-C, tăng cholesterol, tăng triglycerid và đồng thời giảm HDL-C.

Xơ vữa động mạch làm hạn chế lưu lượng máu lưu thông qua động mạch và khi các mảng bám bị vỡ có thể dẫn đến cục máu đông nguy hiểm. Xơ vữa động mạch là yếu tố nguy cơ cao dẫn đến nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, tổn thương động mạch hai chi dưới gây viêm tắc thiếu máu hoại tử bàn chân. 

Ngoài ra, cholesterol cao nếu không được điều trị có thể gây ra biến chứng: cung giác mạc, các ban vàng ở mi mắt, u vàng ở gân khuỷu tay, đầu gối, bàn tay, gót chân, màng xương; nhiễm lipid võng mạc, gan nhiễm mỡ, viêm tụy cấp.

Cholesterol có chỉ số bao nhiêu là tốt

Xét nghiệm máu là cách đơn giản và hiệu quả nhất để định lượng cholesterol toàn phần, LDL-C và HDL-C. Ngoài ra, còn một loại chất béo trung tính là triglycerid, có vai trò dự trữ chất béo và cung cấp năng lượng cho cơ thể. Triglycerid cao góp phần làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, đau tim và đột quỵ. Triglycerid thường được kiểm tra cùng cholesterol để xác định tình trạng rối loạn lipid máu.

Các chỉ số này được đo bằng đơn vị milimol trong 1 lít máu. Giá trị tham chiếu của ngưỡng lipid máu an toàn là:

  • Cholesterol toàn phần: < 5,2mmol/L 
  • LDL-C: < 3,4 mmol/L 
  • HDL-C: > 0,9 mmol/L 
  • Triglycerid: < 1,7 mmol/L Mu

Tuy nhiên, chỉ số này còn phụ thuộc vào các yếu tố nguy cơ khác của bệnh tim mạch. Ví dụ, ở người bị tăng huyết áp hoặc đái tháo đường thì ngưỡng cholesterol toàn phần được cho là an toàn sẽ thấp hơn.

Những thay đổi giúp bạn kiểm soát tốt cholesterol

Ăn thực phẩm tốt cho tim

Một vài thay đổi trong chế độ ăn uống có thể làm giảm cholesterol và cải thiện sức khỏe tim mạch của bạn:

Giảm chất béo bão hòa

Chất béo bão hòa được tìm thấy chủ yếu trong thịt mỡ và các sản phẩm từ sữa béo như bơ và kem. Loại chất béo này không có lợi cho sức khỏe vì nó làm tăng tổng lượng cholesterol xấu trong cơ thể. Giảm tiêu thụ chất béo bão hòa có thể giúp giảm cholesterol lipoprotein (LDL- Cholesterol, thường được gọi là Cholesterol không tốt). Bên cạnh đó, các chất béo chuyển hóa thường xuất hiện trong thực phẩm chế biến qua cách sử dụng dầu thực vật được hydro hóa một phần, ngoài ra chất béo này còn có trong bơ thực vật và bánh quy. Chất béo chuyển hóa nếu sử dụng nhiều sẽ làm tăng tổng mức cholesterol trong cơ thể bạn.

Ăn thực phẩm giàu axit béo omega-3

Axit béo omega-3 là một trong những loại chất béo tốt làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim, mất trí nhớ hoặc tụt huyết áp. Loại axit béo này thường có trong cá hồi, cá thu, cá trích hoặc quả óc chó.

Tăng chất xơ hòa tan

Chất xơ hòa tan có thể làm giảm sự hấp thụ cholesterol vào máu của bạn. Hầu hết nó được tìm thấy trong các loại thực phẩm như bột yến mạch, đậu tây, mầm Brussels, táo và lê.

Bổ sung whey protein

Whey protein có trong các sản phẩm từ sữa. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng whey protein là thực phẩm bổ sung làm giảm cả cholesterol LDL và cholesterol toàn phần trong máu.

Tăng cường hoạt động thể chất

Tập thể dục đều đặn có thể cải thiện cholesterol. Ngoài ra, hoạt động thể chất vừa phải cũng giúp tăng cholesterol lipoprotein mật độ cao (HDL- cholesterol có lợi). Các chuyên gia khuyến cáo rằng, bạn nên dành ra 30 phút mỗi ngày, tập thể dục năm lần một tuần hoặc hoạt động aerobic trong 20 phút ba lần một tuần để giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể.

Không nhất thiết phải tập trong 30 phút, bạn có thể chia nhỏ thành các quãng thời gian ngắn vài lần một ngày. Các hoạt động bạn nên áp dụng như:

  • Đi bộ nhanh hàng ngày trong giờ nghỉ trưa.
  • Đi xe đạp đi làm
  • Chơi một môn thể thao yêu thích

Để duy trì động lực, bạn nên tìm một người bạn đồng hành cùng tập luyện hoặc tham gia vào một nhóm tập thể dục.

Giảm cân

Chỉ cần dư vài cân cũng có thể làm tăng cholesterol. Bạn nên xem xét và bắt đầu thay đổi cách ăn uống để cải thiện lượng cholesterol xấu trong máu. Nếu bạn uống đồ uống có đường, hãy chuyển sang sử dụng nước lọc. Ăn nhẹ với bỏng ngô hoặc bánh quy, nhưng bạn cần chú ý tới lượng calo của chúng. Ngoài ra bạn có thể thử sherbet- loại nước giải khát bằng trái cây hoặc các loại kẹo có ít hoặc không có chất béo.

Hãy bổ sung thêm nhiều hoạt động hơn vào thói quen hàng ngày của bạn, chẳng hạn như sử dụng cầu thang bộ thay vì đi thang máy hoặc đỗ xe xa hơn nơi làm việc của bạn, đi dạo trong giờ nghỉ trưa.

Bỏ thuốc lá

Bỏ hút thuốc giúp cải thiện mức cholesterol HDL của bạn. Một số lợi ích mà bạn có thể nhanh chóng đạt được sau khi bỏ thuốc như:

  • Trong vòng 20 phút sau khi bỏ thuốc, huyết áp và nhịp tim của bạn sẽ hồi phục sau khi tăng đột biến do thuốc lá
  • Trong vòng ba tháng sau khi bỏ thuốc, tuần hoàn máu và chức năng phổi của bạn bắt đầu cải thiện
  • Trong vòng một năm bỏ thuốc, nguy cơ mắc bệnh tim của bạn chỉ bằng một nửa so với người hút thuốc.

Uống rượu điều độ

Uống đồ uống có cồn sẽ làm cho cholesterol HDL tăng lên, tuy nhiên ảnh hưởng của nó không đủ mạnh để bác sĩ khuyến cáo người dùng sử dụng chúng. Chính vì vậy, nếu uống, hãy uống lượng vừa phải.

Đối với phụ nữ và nam giới trên 65 tuổi chỉ uống tối đa một ly mỗi ngày và nam giới từ 65 tuổi trở xuống có thể uống tối đa hai ly mỗi ngày. Sử dụng quá nhiều rượu có thể dẫn đến các vấn đề nghiệm trọng về sức khỏe bao gồm huyết áp cao, suy tim và đột quỵ.

Đối với những người tăng lipid máu nhẹ không đi kèm bệnh lý khác, thường thay đổi lối sống là chỉ định điều trị ưu tiên. Nếu sau 3-6 tháng thay đổi thói quen ăn uống và rèn luyện mà không đạt được hiệu quả giảm cholesterol máu thì bác sĩ có thể chỉ định điều trị với thuốc hạ lipid máu. Nếu có hiệu quả thì cần tiếp tục duy trì để cholesterol giảm về mức bình thường.

Các loại thuốc hạ mỡ máu hoạt động theo những cách khác nhau. Bác sĩ có thể tư vấn loại thuốc điều trị phù hợp nhất và cũng có thể kê đơn thuốc để giảm huyết áp cao nếu có sự ảnh hưởng.

  • Bạn có thể tìm mua thuốc TẠI ĐÂY (chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ)

Nếu từ 20 tuổi trở lên, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyên mỗi người nên kiểm tra mức mỡ máu ít nhất từ 4 – 6 năm một lần. Nếu có tiền sử có mỡ máu cao hoặc các yếu tố nguy cơ khác của bệnh tim mạch, bác sĩ khuyến khích kiểm tra thường xuyên hơn.