Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng các tĩnh mạch trong thừng tinh bị giãn và xoắn bất thường. Bệnh là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của nam giới.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là bệnh gì?

Thừng tinh là một ống đi từ tinh hoàn lên phần dưới ổ bụng, trong thừng tinh chứa các ống dẫn tinh, các mạch máu, mạch bạch huyết và dây thần kinh.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele) là tình trạng giãn của các tĩnh mạch sinh tinh và tĩnh mạch thừng tinh, nằm phía trên tinh hoàn. Hiện tượng này thường xuất hiện ở tinh hoàn bên trái, chiếm tỉ lệ 90%. Khoảng 10% còn lại là các trường hợp mắc cả hai bên. Chỉ có khoảng 1% trẻ em nam < 10 tuổi mắc chứng này. Đây là một trong các lý do gây ra tình trạng vô sinh nam.

Phân loại giãn mạch thừng tinh

Phân loại theo Dubin (1970) giãn tĩnh mạch thừng tinh được chia làm 5 mức độ theo thăm khám lâm sàng như sau:

  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 0: Không phát hiện được trên lâm sàng, chỉ chẩn đoán qua các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp mạch máu,…
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1: Khi thực hiện nghiệm pháp Valsava thì sờ thấy búi tĩnh mạch thừng tinh giãn.
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 2: Khi người bệnh trong tư thế thẳng đứng sờ thấy búi tĩnh mạch.
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 3: Khi người bệnh thẳng đứng, nhìn thấy búi tĩnh mạch giãn.
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 4: Dù người bệnh đứng hay nằm cũng dễ dàng nhìn thấy búi.

Khi thăm khám qua siêu âm, bệnh nhân được chẩn đoán là giãn mạch thừng tinh khi đường kính tĩnh mạch tinh > 2.5mm, trong các trường hợp kín đáo thì thường phối hợp với nghiệm pháp Valsalva để đánh giá. Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 3 là trường hợp thường gặp trên lâm sàng, khi các tĩnh mạch đã nổi rõ dưới vùng da bìu và bệnh nhân thường có triệu chứng đau tinh hoàn.

Nguyên nhân gây bệnh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh được xếp vào nhóm bệnh tự phát. Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường do máu chảy ngược về chỗ thấp (thay vì chảy về tim), giống như tình trạng giãn tĩnh mạch ở chi dưới. Cơ chế bệnh sinh của giãn tĩnh mạch thừng tinh là do sự suy yếu hệ thống van tĩnh mạch, dẫn đến trào ngược máu từ hệ thống tĩnh mạch chủ vào hệ thống tĩnh mạch tinh, làm giãn thành búi các đám rối tĩnh mạch tinh ở vùng bẹn và bìu.

Đám rối tĩnh mạch tinh giãn, gây ứ trệ máu làm tăng nhiệt độ ở tinh hoàn dẫn đến sự hủy hoại tinh trùng.

Những nguyên nhân khác bào gồm:

  • Do bẩm sinh: Khi em bé trai được sinh ra đã tồn tại những bất thường về cấu trúc tĩnh mạch tinh hoàn.
  • Do cơ địa bệnh nhân: Người bệnh có hệ thống van tĩnh mạch bất thường, mạch máu bất thường tự thân.
  • Do chấn thương thể thao cũng có thể gây ra tình trạng giãn tĩnh mạch hai bên tinh hoàn.
  • Do tính chất công việc nếu phải ngồi làm việc hay đứng làm việc thường xuyên cũng dễ bị mắc phải căn bệnh này.
  • Do hệ thống van tĩnh mạch của nam giới bị suy yếu.
  • Do tình trạng trào ngược các chất chuyển hóa từ tuyến thượng thận vào tĩnh mạch tinh hoàn. Điều này khiến ứ đọng máu tĩnh mạch, từ đó làm giãn tĩnh mạch tinh.
Tình trạng giãn của các tĩnh mạch thừng tinh

Những dấu hiệu của bệnh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể không có dấu hiệu gì rõ rệt. Bệnh nhân có thể không cảm thấy đau hay bất kỳ triệu chứng nào khác. Khi đó, bệnh chỉ thường được phát hiện thông quá trình khám sức khỏe định kỳ.

Tuy nhiên, có một số bệnh nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh xuất hiện một số triệu chứng rõ rệt bao gồm:

  • Đau âm ỉ, cảm giác căng tức hay nặng bìu: Cơn đau thường xảy ra ở bên phía bìu bị ảnh hưởng. Đau có thể thay đổi từ nhói nhẹ đến âm ỉ. Cơn đau tăng thêm khi đứng hoặc hoạt động gắng sức và giảm khi bệnh nhân nằm ngửa.
  • Co rút hay teo tinh hoàn: Phần lớn tinh hoàn được cấu tạo từ các ống sinh tinh. Khi bị giãn tĩnh mạch thừng tinh, tinh hoàn sẽ co rút và mềm hơn. Nguyên nhân gây co rút tinh hoàn hiện vẫn chưa xác định chính xác. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng đó là do máu bị ứ trệ trong các tĩnh mạch, từ đó làm tăng áp lực trong tĩnh mạch và tăng nhiệt độ bìu gây tổn hại các tế bào tinh hoàn và khiến tinh hoàn co rút.
  • Suy giảm khả năng sinh sản: Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Nguyên nhân có thể là do giảm lượng máu nuôi và tăng nhiệt độ của tinh hoàn, từ đó ảnh hưởng đến sự hình thành, khả năng di chuyển và chức năng của tinh trùng. Khi bị giãn tĩnh mạch thừng tinh, tinh hoàn sẽ sản xuất ít tinh trùng hơn và tinh trùng được tạo ra có thể không khỏe mạnh như bình thường. Tuy nhiên, nếu bệnh được phát hiện và điều trị kịp thời vẫn có thể ngăn ngừa biến chứng này xảy ra và thậm chí giúp tinh hoàn hồi phục như bình thường.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có chữa được không?

Giãn tĩnh mạch thừng tinh không thể tự khỏi được do tĩnh mạch đã giãn ra thì không thể tự phục hồi. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể là nguyên nhân gây vô sinh do các nguyên nhân sau:

  • Máu ứ đọng lại trong các tĩnh mạch gây tăng nhiệt độ trong bìu, làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng từ đó làm giảm khả năng sinh sản.
  • Nếu giãn tĩnh mạch thừng tinh xảy ra ở độ tuổi thiếu niên, thì tinh hoàn ở bên tĩnh mạch thừng tinh bị giãn thường phát triển kém hơn bình thường. Tinh hoàn nhỏ có thể góp phần tăng nguy cơ vô sinh.

Tuy nhiên, phần lớn nam giới bị giãn mạch thừng tinh không bị vô sinh, trên thực tế nhiều nam giới giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 3 vẫn có nhiều con và có tới 85% nam giới trưởng thành bị giãn mạch thừng tinh nhưng không liên quan đến vấn đề vô sinh. Nếu giãn mạch thừng tinh không gây ra các triệu chứng như đau tinh hoàn, teo nhỏ tinh hoàn hoặc các vấn đề về sinh sản thì không nên điều trị.

Trong các trường hợp bệnh được chỉ định điều trị, tùy theo mức độ của bệnh, các trường hợp nhẹ có thể điều trị nội khoa, các trường hợp nặng hơn thường được chỉ định phẫu thuật.

Sau mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh, mật độ tinh trùng của bệnh nhân được cải thiện rõ rệt. Theo các nghiên cứu, từ 21-55% bệnh nhân không có tinh trùng trước mổ thì sau phẫu thuật sẽ có tinh trùng trong tinh dịch, khoảng 21% bệnh nhân sau mổ giãn mạch thừng tinh có thể sinh con tự nhiên mà không cần các biện pháp hỗ trợ sinh sản.

Giãn mạch thừng tinh là có thể chữa khỏi, tuy nhiên sau khi điều trị thành công bệnh nhân có thể tái phát bệnh sau một vài tháng hoặc một vài năm.

Những bệnh nhân bị giãn tĩnh mạch thừng tinh nhẹ và không có nguy cơ vô sinh có thể được điều trị bằng phương pháp nội khoa, tức là điều trị bằng thuốc chữa giãn tĩnh mạch thừng tinh. Ở Việt Nam, loại thuốc phổ biến nhất dùng trong điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh nhẹ là Daflon 500mg, chứa 450mg diosmin và 50mg các flavonoid biểu thị bằng hesperidin. Thuốc có tác dụng tăng độ bền thành mạch, làm giảm sức căng và tình trạng ứ trệ của mạch máu.

Những lưu ý sau phẫu thuật

Để tránh nguy cơ tái phát bệnh, bệnh nhân nên lưu ý một số điểm sau đây:

  • Tuân thủ các chỉ định của bác sĩ, khi có các dấu hiệu bất thường phải đi khám để điều trị kịp thời, tái khám đúng hẹn.
  • Tránh các hoạt động thể lực quá mạnh, đặc biệt tránh các động tác gây áp lực cho vùng bìu.
  • Tránh việc đứng hoặc ngồi quá lâu, hạn chế tắm nước nóng quá lâu để tránh tăng nhiệt độ vùng bìu.

Để ngăn ngừa giãn tĩnh mạch thừng tinh, nam giới nên chú ý mặc quần rộng rãi, kể cả quần lót lẫn quần bó sát bên ngoài. Thói quen này không những đảm bảo sức khỏe tinh trùng và cơ quan sinh sản mà còn phòng ngừa tiến triển bệnh.