Rối loạn tiền đình là tình trạng cơ thể mất cân bằng về tư thế dẫn đến cảm giác chóng mặt, hoa mắt, ù tai và buồn nôn. Tình trạng này thường gặp ở nhiều người, gây ra khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày mà còn làm tăng nguy cơ té ngã dẫn đến chấn thương không mong muốn.

Rối loạn tiền đình
Rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình là gì?

Tiền đình là một hệ thống thuộc hệ thần kinh, nằm ở phía sau hai bên ốc tai, có nhiệm vụ chính là duy trì tư thế, dáng bộ, phối hợp cử động mắt, đầu và thân mình. Khi chúng ta di chuyển, cúi, xoay người,… tiền đình sẽ nghiêng lắc theo các động tác này để giữ tư thế thăng bằng cho cơ thể.

Rối loạn tiền đình là tình trạng quá trình truyền dẫn và tiếp nhận thông tin của tiền đình bị rối loạn hoặc tắc nghẽn do dây thần kinh số 8 hoặc động mạch nuôi dưỡng não bị tổn thương hay các tổn thương khác ở khu vực tai trong và não. Điều này khiến cho tiền đình mất khả năng giữ thăng bằng, cơ thể loạng choạng, hoa mắt, chóng mặt, quay cuồng, ù tai, buồn nôn…

Những triệu chứng này lặp đi lặp lại nhiều lần, xuất hiện đột ngột khiến người bệnh rất khó chịu, ảnh hưởng lớn tới cuộc sống và khả năng lao động của người bệnh.

Bệnh gồm 2 dạng với các biểu hiện đặc trưng khác nhau:

Rối loạn tiền đình ngoại biên

Do tổn thương hệ tiền đình ngay tại vùng tai trong. Triệu chứng thường rầm rộ bệnh nhân chóng mặt và mất thăng băng nhiều nhưng không nguy hiểm đến tính mạng. Đa số mọi người hay mắc nhóm bệnh này.

Rối loạn tiền đình trung ương

Rối loạn tiền đình trung ương do các tổn thương nhân tiền đình ở thân não, tiểu não. Nhóm bệnh này ít gặp, triệu chứng không rầm rộ. Tuy vậy nhóm bệnh này thường nguy hiểm và khó chữa hơn nhóm bệnh tiền đình có nguyên nhân ngoại biên.

Nguyên nhân rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình ngoại biên do các nguyên nhân

Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, viêm thần kinh tiền đình, viêm tiền đình, bệnh Ménière, viêm mê nhĩ, rò ngoại dịch, u dây thần kinh 8, dị vật ống tai ngoài, viêm tai giữa cấp; Rối loạn chuyển hóa bao gồm: suy giáp, tiểu đường, tăng ure huyết…

Rối loạn tiền đình trung ương do nguyên nhân

Nguyên nhân gây ra hội chứng tiền đình trung ương thường gặp nhất là migraine, nhiễm trùng não, xuất huyết não, nhồi máu não, chấn thương, u não, xơ cứng rải rác.

Ngoài ra, một số nguyên nhân khác gây rối loạn tiền đình bao gồm:

  • Tuổi tác: phần lớn những người ở độ tuổi từ 40 trở lên có nguy cơ mắc hội chứng rối loạn tiền đình cao hơn những người trẻ do suy giảm chức năng của 1 số cơ quan. Theo số liệu thống kê, cứ trung bình 100 người từ 40 tuổi trở lên thì có 35 người mắc bệnh lý tiền đình.
  • Mất máu quá nhiều: những người bị mất máu do chấn thương, người mắc bệnh nào khó khiến cơ thể thường xuyên nôn ra máu, đi ngoài ra máu, phụ nữ sau sinh… là đối tượng có nguy cơ rối loạn tiền đình cao.
  • Căng thẳng
  • Dùng quá nhiều chất kích thích như rượu, bia…
Chóng mặt, ù tai là những biểu hiện điển hình của bệnh

Dấu hiệu rối loạn tiền đình

Dấu hiệu của bệnh rối loạn tiền đình phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. Mỗi người sẽ gặp phải những triệu chứng khác nhau.

Hội chứng tiền đình ngoại biên

Chóng mặt có hệ thống: Các vật quay xung quanh người bệnh nhân hay ngược lại. Biểu hiện rõ nhất thường là khi người bệnh thay đổi tư thế, đặc biệt là đứng lên ngồi xuống một cách đột ngột hoặc khi vừa ngủ dậy.

  • Cơ thể mất thăng bằng, choáng váng, đầu óc quay cuồng, cơ thể loạng choạng, đứng không vững
  • Rối loạn thị giác: hoa mắt, chóng mặt, mất phương hướng
  • Rối loạn thính giác: Ù tai. Khi bệnh nhân có dấu hiệu ù tai phải đến khám sớm và điều trị tích cực. Nếu điều trị muộn bệnh để lại di chứng giảm thính lực (giảm sức nghe), hoặc điếc, có tiếng ve kêu, dế kêu.. trong tai, đặc biệt về đêm.
  • Nhãn cầu rung giật.
  • Buồn nôn hoặc nôn
  • Mất ngủ, người mệt mỏi, thiếu tập trung
  • Hạ huyết áp

Hội chứng tiền đình trung ương

  • Chóng mặt: Bệnh nhân thường không chóng mặt dữ dội, có cảm giác bồng bềnh như trên sóng.
  • Giảm thính lực: Ù tai, nghe kém
  • Rung giật nhãn cầu nhiều hướng, có cả rung giật nhãn cầu dọc.
  • Dáng đi như người say rượu, bệnh nhân thường không đi theo một đường thẳng, hay đi hình zic zắc.
  • Mất phối hợp động tác: Bệnh nhân không thể làm chính xác động tác ví dụ như: lật xấp bàn tay, ngón tay chỉ mũi…

Các biến chứng nguy hiểm

Rối loạn tiền đình có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

Dễ trầm cảm

Căn bệnh trầm cảm đang ngày càng phổ biến, một trong những nguyên nhân chính là do khi mắc phải, đa số người bệnh bị hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, không thể đứng vững và sinh hoạt khó khăn, điều này khiến họ cảm thấy mệt mỏi, chán nản, lạc lõng.

Dễ bị té ngã

Khi cơn đau đầu, chóng mặt, mất thăng bằng khi bệnh tái phát đột ngột ở nhất là lúc thức dậy vào buổi đêm, đang điều khiển phương tiện giao thông hoặc làm việc trên cao, có thể khiến họ gây ra tai nạn nguy hiểm cho chính bản thân và cả những người xung quanh.

Nguy cơ đột quỵ, tai biến

Nếu nguyên nhân rối loạn tiền đình là do hệ mạch máu não thì nguy cơ đột quỵ thật sự hay tái phát cao, do đó cần được chẩn đoán và điều trị thích hợp.

Thăm khám bác sĩ khi xuất hiện các triệu chứng của bệnh

Điều trị rối loạn tiền đình

Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, sử dụng thuốc đúng và đủ liều theo đơn thuốc bác sĩ kê. Các loại thuốc và liều lượng sử dụng của mỗi người là khác nhau, tùy thuộc và quá trình kiểm tra, xét nghiệm lâm sàng xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương của bệnh.

Thuốc điều trị cơn chóng mặt cấp 

  • Thuốc chống nôn: Metoclopramide, domperidon, dimenhydrinate.
  • Thuốc điều trị chóng mặt: Betahistine, flunarizine, cinnarizine, acetyl leucine.
  • Thuốc giải lo âu: Diazepam.
  • Thuốc hỗ trợ điều trị suy giảm nhận thức tiền đình: Ginkgo biloba, piracetam, almitrine – raubasine.

Đối với cơn chóng mặt kích phát lành tính cần tái khám mỗi 2 tuần/ lần. Sau giai đoạn cấp, bệnh nhân nên được điều trị củng cố thêm 3 – 4 tuần.

Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa

Chế độ sinh hoạt

  • Thận trọng trong việc vận động, tư thế sinh hoạt, không thay đổi tư thế một cách đột ngột (như quay cổ hay đứng lên ngồi xuống).
  • Giảm căng thẳng, lo âu.
  • Không đọc sách báo khi đang đi tàu xe.
  • Nếu cảm thấy chóng mặt, nên ngồi hay nằm ngay xuống.
  • Ngừng hút thuốc lá.

Chế độ dinh dưỡng

  • Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin nhóm B (B6, B9), vitamin C và magie.
  • Uống đủ nước, đặc biệt là các loại nước trái cây.
  • Hạn chế các thực phẩm có nhiều đường hay nhiều muối.
  • Tránh sản phẩm có chứa chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá.

Phương pháp phòng ngừa rối loạn tiền đình

Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, bạn có thể tham khảo một số gợi ý dưới đây:

  • Thường xuyên tập thể dục thể thao.
  • Đối với người làm văn phòng, tránh ngồi quá lâu trước máy tính.
  • Thường xuyên thực hiện các bài tập vận động vùng cổ – gáy.
  • Uống đủ 2 lít nước mỗi ngày.
  • Có chế độ nghỉ ngơi đầy đủ.

Rối loạn tiền đình có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như chấn thương hay đột quỵ. Vì vậy, khi phát hiện bệnh, người bệnh cần điều trị rối loạn tiền đình theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ để cải thiện chất lượng cuộc sống và tránh nguy cơ gặp phải những biến chứng khó lường.