Thoái hóa điểm vàng hay còn gọi là thoái hóa hoàng điểm, là một dạng bệnh lý về mắt, gây mất dần thị lực, ảnh hưởng đến khả năng nhìn. Bệnh ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt hằng ngày.

Thoái hóa điểm vàng
Thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng là bệnh gì?

Điểm vàng (còn gọi là hoàng điểm của mắt) là một bộ phận nằm sâu ở vùng trung tâm võng mạc. Đây là vùng nhạy cảm nhất của võng mạc, đóng vai trò quan trọng trong thu nhận hình ảnh, giúp nhận biết màu sắc, độ sắc nét của hình ảnh. Điểm vàng rất quan trọng đối với thị lực trung tâm.

Thoái hóa điểm vàng hay còn gọi là thoái hóa hoàng điểm là sự thoái hóa các tế bào điểm vàng, làm mắt mất khả năng nhìn chi tiết ở vùng trung tâm thị giác làm thị giác giảm, hình ảnh được nhìn thấy mờ, méo mó, biến dạng.

Thoái hóa điểm vàng gồm có hai loại: Thoái hóa điểm vàng thể khô và thoái hóa điểm vàng thể ướt.

  • Thoái hóa điểm vàng thể khô: Phổ biến nhất trong các trường hợp bệnh nhân mắc thoái hóa điểm vàng. Bệnh xuất hiện và diễn biến âm thầm trước khi có tình trạng suy giảm thị lực xảy ra do các tế bào võng mạc chết dần di.
  • Thoái hóa điểm vàng thể ướt: Bệnh thường diễn tiến nặng, thị lực của người bệnh bị giảm đột ngột và nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Nghiên cứu những năm gần đây cho thấy, ánh sáng xanh từ các thiết bị công nghệ như điện thoại, tivi, máy tính,… làm tỷ lệ bệnh thoái hóa điểm vàng ở người trẻ tăng lên nhanh chóng.

Thoái hóa điểm vàng không gây ra mù hoàn toàn, tầm nhìn xung quanh của người bệnh vẫn còn bình thường nhưng làm khả năng đọc, lái xe, nhận dạng màu sắc, sự tương phản lại bị suy yếu nghiêm trọng. Thoái hóa điểm vàng là nguyên nhân gây mất thị lực hàng đầu trên thế giới, chiếm khoảng 50% tất cả các trường hợp khiếm thị.

Nguyên nhân gây bệnh

Dưới sự tác động của môi trường bị ô nhiễm, nhiều khói bụi, chế độ ăn hàng ngày cùng với quá trình lão hóa do tuổi già, điểm vàng dần bị thoái hóa và tổn thương, làm suy giảm chức năng của điểm vàng, từ đó, thị lực của mắt cũng bị ảnh hưởng.

Ngoài ra, sự loạn dưỡng điểm vàng cũng là nguyên nhân gây thoái hóa điểm vàng.

Ai có nguy cơ mắc bệnh thoái hóa hoàng điểm?

Tuổi tác là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh. Mặc dù bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến người trung niên, người già trên 60 tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Những nguy cơ khác bao gồm:

  • Hút thuốc
  • Béo phì: các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra mối tương quan giữa béo phì và sự phát triển bệnh từ giai đoạn sớm và giữa chuyển sang giai đoạn nặng.
  • Chủng tộc: những người có màu da sáng dễ mắc bệnh hơn những người có màu da tối hơn.
  • Tiền sử gia đình: một người sẽ có nguy cơ cao hơn mắc bệnh nếu một người thân trong gia đình cũng mắc bệnh.
  • Giới tính: phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới.
  • Tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời: nếu thường xuyên làm việc ngoài trời mà mắt không được bảo vệ, tia cực tím sẽ làm tăng tốc độ quá trình thoái hóa điểm vàng.
  • Sử dụng nhiều các thiết bị điện tử: Một số nghiên cứu gần đây cho thấy, ánh sáng xanh từ các thiết bị điện thoại di động, máy tính, tivi,… là tác nhân làm điểm vàng thoái hóa nhanh hơn. Thoái hóa điểm vàng không còn là bệnh của người lớn tuổi, độ tuổi của người mắc bệnh đang trẻ dần.

Dấu hiệu nhận biết thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng thể ướt và thể khô đều không gây triệu chứng đau mắt. Dấu hiệu sớm nhất của thoái hóa điểm vàng thể khô là mắt mờ, người bệnh sẽ gặp khó khăn khi đọc sách, lái xe hoặc khi làm những việc đòi hỏi tính chính xác cao.

Mờ mắt thường biến mất khi nguồn sáng nhiều hơn. Nếu thoái hóa điểm vàng thể khô chỉ xuất hiện ở một mắt, người bệnh sẽ không nhận thấy sự thay đổi thị lực vì mắt còn lại vẫn còn nhìn thấy rõ ràng, người bệnh vẫn nhìn tốt như thường cho đến khi bệnh phát triển ở cả hai mắt.

Dấu hiệu bệnh đầu tiên và thường gặp nhất ở thoái hóa điểm vàng thể ướt là nhìn đường thẳng như cửa sổ nhưng lại thấy thành đường cong hoặc lượn sóng. Có thể xuất hiện điểm mù nhỏ gây mất thị lực trung tâm.

Tuy nhiên, do không mất thị lực hoàn toàn nên người bệnh thoái hóa điểm vàng vẫn có thể tự chăm sóc bản thân, không cần phụ thuộc người khác.

Tuổi tác cao là yếu tố hàng đầu dẫn tới bệnh

Phương pháp chẩn đoán bệnh

Để chẩn đoán bệnh thoái hóa điểm vàng ở mắt, bác sĩ có thể sử dụng các phương pháp sau:

  • Kiểm tra thị lực: sử dụng các bảng đo thị lực để kiểm tra khả năng nhìn của mắt ở các khoảng cách gần, xa khác nhau.
  • Đo nhãn áp: bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ chuyên biệt để đo áp suất bên trong mắt.
  • Kiểm tra đáy mắt: bác sĩ sẽ nhỏ thuốc làm giãn đồng tử, sau đó sử dụng kính lúp chuyên biệt kiểm tra võng mạc và dây thần kinh thị giác để tìm kiếm các dấu hiệu của thoái hóa điểm vàng cũng như các vấn đề khác của mắt.
  • Dùng lưới Amsler: người bệnh sẽ được yêu cầu nhìn vào một tờ giấy vẽ ô caro như một bàn cờ. Bệnh nhân bị che một mắt và nhìn thẳng vào một chấm đen ở giữa lưới. Nếu nhìn thấy các đường thẳng trong lưới Amsler bị lượn sóng hoặc một số đường bị thiếu, người bệnh có thể đã mắc bệnh thoái hóa điểm vàng.
  • Chụp cộng hưởng mạch hoặc OCT (chụp bằng ánh sáng quét).

Trong chụp động mạch, thuốc nhuộm được tiêm vào tĩnh mạch cánh tay bệnh nhân. Hình ảnh được chụp khi thuốc nhuộm đến mắt qua các mạch máu của võng mạc. Các bức ảnh sẽ hiển thị vị trí chính xác nếu có sự xuất hiện của cách mạch máu mới, xuất huyết hoặc chảy dịch trong điểm vàng.

Chụp OTC có thể giúp nhìn thấy dịch hoặc máu bên dưới võng mạc mà không cần sử dụng thuốc nhuộm.

Cách điều trị bệnh

Thoái hóa điểm vàng thể khô

Với thoái hóa điểm vàng thể khô, hiện chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn. Bệnh nhân có thể được kê đơn các thuốc bổ sung kẽm, Vitamin A, C, E, B2 liều cao để ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn.

  • Vitamin A: là những chất chống oxy hóa có vai trò quan trọng trong tăng cường thị lực ở mắt, giúp duy trì hoạt động của nhiều mô và màng ở mắt. Vitamin A có nhiều trong gan động vật, cá, sữa, cà rốt, bí ngô,…
  • Vitamin C và vitamin E: giúp bảo vệ tế bào và mô của mắt khỏi tấn công của những phân tử gốc tự do. Vitamin C có nhiều trong trong cà chua, cải bắp, bông cải xanh, các loại quả thuộc họ cam chanh,…
  • Vitamin B2: giúp khôi phục chức năng cơ thị giác, tăng cường thị lực. Vitamin B2 có nhiều trong sữa, trứng, gan động vật, men bia, rau quả,…
  • Kẽm: tập trung nhiều ở vùng võng mạc, giúp bảo vệ và tăng cường thị lực ở mắt. Kẽm có nhiều trong các thực phẩm như hàu, tôm, cua, thịt bò, ngũ cốc, sữa chua,…
  • Omega 3 là một acid béo không bão hòa, là thành phần cấu tạo võng mạc, giúp tăng cường thị lực, bảo vệ mắt. Omega 3 có nhiều trong sữa, sữa đậu nành, các loại cá,…

Thoái hóa điểm vàng thể ướt

Thoái hóa điểm vàng thể ướt, hiện cũng chưa có phương pháp điều trị nào có thể đảo ngược quá trình thoái hóa, một số phương pháp được sử dụng để ngăn bệnh phát triển nghiêm trọng hơn gồm:

Sử dụng thuốc điều trị thoái hóa điểm vàng

Yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (vascular endothelial growth factor- VEGF) là một protein có vai trò kích thích hình thành các mạch máu mới, giúp tăng tính thấm thành mạch và cung cấp oxy cho các mô. Tuy nhiên, nếu yếu tố tăng trưởng nội mô phát triển quá mức sẽ làm rò rỉ chất dịch và tăng sinh các mạch máu mới ở võng mạc.

Các thuốc kháng yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu gồm: Bevacizumab (Avastin), Ranibizumab (Lucentis), Aflibercept (Eyle),…là những kháng thể đơn dòng, tác dụng ức chế sự hình thành yếu tố tăng trưởng nội mô, giúp ngăn chặn sự phát triển của các mạch máu mới, ngăn chặn sự chảy máu và chảy dịch từ các mạch máu bất thường trong mắt. Nhóm thuốc này được sử dụng qua đường tiêm trực tiếp vào dịch kính của mắt. Mắt sẽ được gây tê trước khi tiêm. Sau khi tiêm, bệnh nhân phải ở lại bệnh viện để theo dõi trong một vài ngày.

  • Trị liệu bằng laser: ánh sáng laser năng lượng cao được sử dụng để phá hủy các mạch máu bất thường phát triển trong thoái hóa điểm vàng.
  • Liệu pháp laser quang động võng mạc (PDT): một loại thuốc nhạy cảm với ánh sáng được dùng để điều trị các mạch máu bất thường. Sau đó, tia laser được chiếu vào mắt để kích hoạt thuốc, phá hủy các mạch máu bị rò rỉ mà không gây tổn hại đến các phần khác của mắt. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả khi điều trị một biến thể của thoái hóa điểm vàng thể ướt là bệnh lý đa xơ đơn bào không tự phát.
  • Cải thiện tầm nhìn: các thiết bị có ống kính đặc biệt tạo hình ảnh phóng to của các vật thể giúp những người bị thoái hóa điểm vàng có thể sử dụng tối đa tầm nhìn còn lại.
  • Sử dụng các thuốc và chế độ ăn giàu vitamin, khoáng chất tương tự như điều trị thoái hóa điểm vàng thể ướt để tăng cường dinh dưỡng cho mắt.

Chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng trong điều trị

Chế độ sinh hoạt

  • Không nên tự ý điều trị tại nhà khi gặp các vấn đề về mắt.
  • Mang kính râm hoặc các đồ bảo hộ cho mắt khi thường xuyên làm việc ngoài trời.
  • Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya.
  • Giữ tinh thần lạc quan, tránh stress,…
  • Tuân thủ theo đúng lời dặn của bác sĩ và tái khám định kỳ để theo dõi diễn tiến của bệnh và có hướng điều trị phù hợp.

Chế độ dinh dưỡng

  • Lutein, zeaxanthin, thường có trong các loại rau lá xanh và một số loại củ, quả.
  • Bổ sung omega-3 từ thực phẩm (cá, ngũ cốc, trứng,…) hoặc dạng viên uống.
  • Beta-carotene hoặc vitamin A có trong các loại rau củ như cà rốt, cà chua, bí đỏ,…

Tham khảo các sản phẩm hỗ trợ cho đôi mắt sáng, khỏe TẠI ĐÂY!

Khi có các dấu hiệu của bệnh thoái hóa điểm vàng ở mắt, bệnh nhân nên sớm đến các cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được khám và điều trị. Tùy theo giai đoạn tổn thương của mắt của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ sử dụng phác đồ điều trị phù hợp. Nếu không được điều trị trong thời gian kéo dài, tình trạng thoái hóa điểm vàng sẽ ngày càng trầm trọng, thị lực sẽ suy giảm dần.