Tia cực tím do ánh nắng mặt trời gây ra nhiều tác hại cho da, làm tổn thương da, cháy nắng, ung thư da…

Tia cực tím là gì?

Tia cực tím hay tia tử ngoại, tia UV (viết tắt theo tên tiếng Anh là Ultraviolet) là một dạng sóng điện từ và bước sóng của chúng dài hơn so với bước sóng tia X nhưng ngắn hơn so với bước sóng của ánh sáng. Tia cực tím bắt nguồn từ ánh nắng mặt trời và không thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Ngoài ra, chính con người cũng đã sản xuất ra nguồn tia cực tím nhân tạo. Nguồn sóng điện từ nhân tạo thường được sử dụng trong các thiết bị giường nhuộm da, đèn UV, đèn chiếu chữa bệnh, đèn diệt trùng, đèn halogen và một số loại máy phát ra tia laser.

Tia cực tím nguyên nhân gây hại cho làn da
Tia cực tím làm cho làn da của bạn bị tổn thương

Tia cực tím với liều lượng vừa phải khi chiếu vào da giúp tăng cường chuyển hóa tổng hợp vitamin D, cần thiết cho quá trình hấp thu canxi giúp phát triển và làm chắc khỏe xương.

Tia cực tím gây ra nhiều tác hại khác đối với sức khỏe con người, chẳng hạn như lão hóa da, ung thư da, sinh ra khối u ác tính, ung thư mô tế bào, đẩy nhanh tiến trình lão hóa và ức chế miễn dịch. Trường hợp nếu cơ thể tiếp xúc với tia cực tím nhiều lần trong thời gian dài, nguy cơ dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn về mắt, như suy hoại võng mạc, bệnh cườm mắt, thậm chí mù lòa.

Dựa vào mức độ ảnh hưởng của tia tử ngoại đối với con người và môi trường, các nhà khoa học đã phân chia tia UV (tia cực tím) thành 3 loại chính:

Tia UVA

  • Tia có bước sóng dài (315-400nm)
  • Chiếm 95% lượng tia cực tím chiếu xuống trái đất trong thời gian từ 10 – 16h hàng ngày. Chiếm 99% vào thời điểm trước 10h sáng và sau 16h chiều.
  • UVA gây hại cho làn da vì có bước sóng dài, âm thầm tác động vào bên trong lớp hạ bì của da, gây đứt gãy các sợi collagen và elestin, khiến cho da mất đi độ đàn hồi và hình thành các nếp nhăn. Tia UVA cũng là thủ phạm gây sạm da, da không đều màu và Ung thư da.

Tia UVB

  • Tia có bước sóng (280-315nm) ngắn hơn UVA
  • Chiếm 5% lượng tia cực tím chiếu xuống trái đất trong thời gian từ 10 – 16h hàng ngày. Chiếm 1% trước 10h và sau 16h hàng ngày.
  • Do có bước sóng ngắn nhưng năng lượng mạnh hơn UVA, bức xạ tia UVB có thể hủy hoại tế bào da, võng mạc mắt, bỏng nắng và ung thư da khi tiếp xúc với cường độ mạnh trong một thời gian nhất định.

Tia UVC

  • Không tác động đến trái đất do bị tầng ozone hấp thụ hoàn toàn. Tuy nhiên, hiện trạng tần ozone đang bị thủng nhiều nơi tiềm ẩn nguy cơ bức xạ năng lượng mạnh của tia UVC sẽ chiếu xuống trái đất và gây ra những hậu quả khôn lường. Do đó, tia UVC được đánh giá là loại tia UV gây hại nhiều nhất đến sức khỏe con người, đặc biệt là với đôi mắt và làn da.

Tác hại của tia cực tím gây ra

Tia cực tím gây ung thư da

Tia UV là tác nhân gây ung thư nổi bật và phổ biến trong môi trường. Tình trạng tiếp xúc quá lâu với ánh sáng mặt trời có khả năng gây ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy và khối u ác tính. Nghiên cứu cho thấy rằng có đến 90% người bệnh ung thư da là do bức xạ UV (tia cực tím).

Dấu hiệu ung thư da có thể đa dạng tùy vào loại bệnh ung thư da mà người bệnh mắc phải như:

  • Xuất hiện nốt ruồi bất thường
  • Có mụn cứng, màu vàng trên mí mắt
  • Có u nhỏ màu đỏ như thịt tươi hoặc tím bầm
  • Có nốt u tròn như hạt ngọc, trong mờ như sáp
  • Tổn thương phẳng với bề mặt thô ráp, đóng vảy
  • Xuất hiện mảng, đốm lớn màu đỏ hoặc tím trên da
  • Xuất hiện những mảng da sần sùi, thô ráp, đóng vảy
  • Vùng da tổn thương có màu đỏ, chạm vào thấy chắc, rắn
  • Tổn thương da có viền không rõ ràng màu đỏ, trắng, xanh hoặc xanh đen
  • Có tổn thương có bề mặt bằng phẳng, màu đỏ hồng như thịt tươi hay nâu như sẹo trên da.

Tia UV gây lão hóa da

Tia cực tím có khả năng phá hủy collagen và mô liên kết bên dưới lớp trên cùng của da, gây ra nếp nhăn, đốm màu nâu và mất độ đàn hồi của da. Sự khác biệt giữa tone màu da, nếp nhăn hoặc sắc tố ở mặt dưới và mặt trên ở cùng một cánh tay cho thấy tác động của ánh nắng mặt trời lên da. Một làn da rám cháy nắng trông có thể ổn trong hiện tại, nhưng về sau làn da sẽ sớm nhăn nheo, hay thậm chí gây ung thư da.

Sử dụng kem chống nắng giúp bảo vệ làn da dưới tia cực tím

Gây cháy nắng ở da

Cháy nắng là vết bỏng xảy ra khi các tế bào da bị tổn thương, tình trạng này là do da hấp thụ năng lượng từ tia UV. Lúc này, máu sẽ chảy thêm vào vùng da bị tổn thương để chữa lành. Đó là lý do tại sao da của bạn chuyển sang màu đỏ khi bị cháy nắng.

Bạn không nên chủ quan cho rằng cháy nắng chỉ là một vấn đề nhất thời, tình trạng này có thể trở nên bỏng rát nghiêm trọng. Thậm chí, tác hại của tia UV còn gây ra những hậu quả về lâu dài cho làn da như tạo nếp nhăn và ung thư da, thông qua sự tác động trực tiếp tới DNA của da.

Ảnh hưởng tới sức khỏe

Gây tổn thương hệ thống miễn dịch

Tình trạng tiếp xúc quá nhiều với bức xạ UV có tác dụng ức chế gây hại cho hệ thống miễn dịch. Các nhà khoa học cho rằng cháy nắng có thể làm thay đổi sự phân bố và chức năng của các tế bào bạch cầu ở người trong vòng 24 giờ sau khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Tình trạng này lặp đi lặp lại quá nhiều với bức xạ UV có thể gây ra tổn thương trầm trọng hơn cho hệ thống miễn dịch của cơ thể.

Tia cực tím gây tổn thương mắt

Tia UV có khả năng tích lũy, bạn càng tiếp xúc nhiều với ánh mặt trời thì mắt sẽ càng bị tổn thương trầm trọng.

Khi tiếp xúc lâu dài với tia cực tím hoặc cường độ cao của tia cực tím sẽ làm hỏng các mô, gây “bỏng” trên bề mặt mắt, được gọi là tuyết mù (snow blindness) hoặc viêm giác mạc ánh nắng (photokeratitis). Vào năm 1998, Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ đã báo cáo rằng ngay cả lượng ánh sáng mặt trời thấp cũng có thể làm tăng nguy cơ phát triển tổn thương mắt như đục thủy tinh thể (nếu không được điều trị sẽ gây mù lòa), mộng thịt (pterygium) và mộng mỡ mắt (pinguecula).

Cách phòng tránh tác hại của tia cực tím

Các bạn có thể bảo vệ cơ thể trước sự tác động của tia cực tím bằng những giải pháp sau đây:

  • Sử dụng kem chống nắng (kể cả khi ở nhà hoặc trời không nắng vì tia UV luôn tồn tại trong ánh sáng mặt trời): Đây là phương pháp phòng tránh hiệu quả và được các chị em áp dụng rất phổ biến. Vì những loại kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên sẽ giúp bảo vệ làn da khỏi tác hại của hai loại tia UVA và UVB. 
  • Xây dựng chế độ ăn uống giàu dưỡng chất và khoa học: ngoài việc thường xuyên bổ sung những thực phẩm giàu vitamin như các loại trái cây, rau xanh cho bữa ăn thì bạn cũng nên hạn chế sử dụng những thức ăn chứa nhiều chất béo động vật, các loại đồ ăn có vị chua nhiều. Đặc biệt, bạn nên tăng cường sử dụng những thực phẩm có hàm lượng chất chống oxy hóa cao để bảo vệ cơ thể dưới sự tác động của tia UV.
  • Khi ra ngoài luôn sử dụng những trang phục hỗ trợ chống nắng như váy chống nắng, áo chống nắng, khẩu trang, ô chống UV, bao tay, tất chân,v.v. 
  • Dùng mắt kính: kính mắt không chỉ có tác dụng bảo vệ mắt trước những tác nhân như gió, bụi, vi khuẩn mà còn giúp bạn chống lại những ảnh hưởng từ tia UV gây ra cho mắt. Ngoài ra, mắt kính cũng được xem là một phụ kiện thời trang giúp bạn trở nên xinh đẹp, sang trọng hơn.
  • Hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời khi nắng to hoặc các giờ cao điểm, nhất là khoảng thời gian từ 11h – 15h.

Vào những ngày hè, ánh nắng mặt trời trở nên chói chang gay gắt, rất dễ gây ra sốc nhiệt, ảnh hưởng lớn đến da và mắt nếu không được bảo vệ cẩn thận. Để tránh tác động tiêu cực từ tia cực tím, chúng ta nên lựa chọn những biện pháp bảo vệ phù hợp với bản thân để chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình.