Tia UV nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nếp nhăn và làm tăng phần lớn nguy cơ gây ung thư da. Vậy bạn đã hiểu rõ về tia UV và những tác hại mà ánh nắng gây hại cho da chưa? Hãy cùng Parapharmacy tìm hiểu trong bài viết này nhé!

Tia UV là gì?

Ánh sáng mặt trời được phân loại thành 3 nhóm chính dựa trên độ dài bước sóng: Tia hồng ngoại, ánh sáng mà mắt người có thể nhìn thấy và tia UV.

Tia UV được viết tắt từ thuật ngữ Ultraviolet, có nghĩa là tia cực tím hay còn gọi là tia tử ngoại. Tia UV cũng là một dạng sóng điện từ và bước sóng của chúng dài hơn so với bước sóng tia X nhưng ngắn hơn so với bước sóng của ánh sáng. Xét về phổ, trong khoa học chia phổ của tia UV thành hai vùng chính, bao gồm:

  • Vùng tử ngoại chân không (vùng tử ngoại xạ): ở vùng này, bước sóng của tia UV nằm trong khoảng 200 – 10nm.
  • Vùng tử ngoại gần: ở vùng này, bước sóng của tia UV nằm trong khoảng 380 – 200nm.

Các loại tia UV

Dựa vào mức độ ảnh hưởng của tia tử ngoại đối với con người và môi trường, các nhà khoa học đã phân chia tia UV thành 3 loại chính:

  • Đối với tia UVA: được gọi là ánh sáng đen hoặc sóng dài. Bước sóng của loại tia UV này được đánh giá là dài nhất và thường nằm trong khoảng từ 380 – 315nm. Một số nghiên cứu cho thấy trong ánh sáng mặt trời, loại tia UVA chiếm tỷ lệ khoảng 95 – 97%, tức cao nhất so với những loại tia cực tím khác. Đồng thời, tia UVA cũng là nguyên nhân chính khiến làn da của các chị em phụ nữ bị lão hóa và gây nếp nhăn.
  • Đối với tia UVB: được gọi là sóng trung, có độ dài bước sóng nằm trong khoảng 315 – 280nm. Theo các nhà khoa học, loại tia cực tím này có nhiều năng lượng hơn so với tia UVB. Do đó, dưới sự tác động của tia UVB, làn da có thể bị cháy nắng hoặc nghiêm trọng là gây ung thư da.
  • Đối với tia UVC: được gọi là sóng tính tiệt trùng hoặc sóng ngắn, có bước sóng dao nằm trong khoảng 280 – 100nm. So với các loại tia UV còn lại thì tia UVC có nguồn năng lượng lớn nhất. Mặt khác, chỉ duy nhất loại tia cực tím này bị tầng khí quyển Ozon ngăn chặn. Do đó, tia UVC được đánh giá là loại tia UV gây hại nhiều nhất đến sức khỏe con người, đặc biệt là với đôi mắt và làn da.

Tia UV có ở đâu?

Mặt Trời tỏa ra cả 3 loại tia cực tím: UVA, UVB và UVC, có ánh sáng mặt trời nghĩa là có tia cực tím. Tuy nhiên, theo lí thuyết, bởi vì sự hấp thụ của tầng ozone, 99% tia cực tím đến được mặt đất thuộc dạng tia UVA, trong khi đó bản thân tầng ozon được tạo ra nhờ các phản ứng hóa học với sự tham gia của tia UVC nên UVC bị tầng ozon hấp thụ. Tuy nhiên, tình trạng thủng tầng ozon hiện nay đang ở mức báo động khiến các tia UVB, UVC trở nên dày đặc hơn trong ánh sáng mặt trời.

Mức độ ảnh hưởng đến tia UV

Mức độ ảnh hưởng và mật độ tia UV phụ thuộc các yếu tố:

  • Vị trí địa lý: cường độ của tia UV thường lớn ở những vùng nhiệt đới, đặc biệt là các khu vực gần xích đạo, các khu vực ở xa hơn vị trí xích đạo thì nguy cơ sẽ ít hơn.
  • Độ cao so với mực nước biển: cường độ của UV thường tỉ lệ thuận với độ cao cao hơn mực nước biển.
  • Thời điểm trong ngày: tia bức xạ UV thường tập trung cao vào buổi trưa, khi mặt trời ở vị trí cao và chiếu sáng trực tiếp, gần như vuông góc với mặt đất (mặt trời trên đỉnh đầu, đứng bóng), thường khoảng từ 10 giờ sáng đến 14 giờ chiều.
  • Khung cảnh và môi trường: mức độ UV thường lớn ở những nơi có không gian rộng, đặc biệt ở những bề mặt có tính phản xạ cao như: bề mặt tuyết và bề mặt cát biển. Trên thực tế, mức độ của tia UV gần như tăng gấp đôi khi tia UV được phản xạ từ bề mặt của tuyết. Trong các khu vực thành phố thường ít tia UV hơn do tập trung các tòa nhà cao tầng, bóng râm và cây cối.

Loại nào gây ảnh hưởng xấu đến da?

Tia UVA được coi là kẻ “giết người thầm lặng” bởi vì bạn không hề cảm thấy những ảnh hưởng của nó, nhưng thực ra nó đang thâm nhập sâu vào da, tàn phá mọi tầng của da một cách âm thầm. Tác hại của tia UV được gây ra chủ yếu bởi tia UVA. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nếp nhăn và làm tăng phần lớn nguy cơ gây ung thư da.

Một điểm khác biệt nữa là tia cực tím UVA có khả năng xuyên qua kính gây nên những tác hại của tia cực tím cho da, trong khi tia UVB thì không. Trừ khi tấm kính cửa sổ hoặc trên xe ô tô được thiết kế đặc biệt để lọc tia UVA, sử dụng kem chống nắng là một điều vô cùng quan trọng để bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím này.

Tìm hiểu về tia UV và tác hại cho da
Tia UVA âm thầm tàn phá làn da của bạn

Tia UV bao nhiêu là có hại?

Các tia UV có mức năng lượng khác nhau sẽ có mức độ tác hại khác nhau đến sức khỏe và môi trường sống của con người:

  • Tia UVA (380 – 315nm): có thể xuyên qua mây mù, không khí, gây lão hóa da.
  • Tia UVB (315 – 280nm): vẫn có khả năng xuyên một phần qua ozon và khí quyển, gây say nắng, tổn thương và làm đen da.
  • Tia UVC (280 – 100nm): tia UV có năng lượng cao nhất, gây ung thư da nhưng đã có tầng ozon chặn lại.

Trong các báo động về phân độ tia cực tím từ các Trung tâm Khí tượng thủy văn thường sử dụng thuật ngữ: chỉ số tia cực tím hay còn gọi là chỉ số UV là phép đo tiêu chuẩn quốc tế về độ mạnh của bức xạ cực tím từ ánh sáng mặt trời. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), chỉ số UV dao động từ 0 – 2 được xem là thấp, chỉ số UV từ 8 – 10 có thời gian gây bỏng là 25 phút, đối với chỉ số UV từ 11 trở lên được xem là cực kỳ cao, rất nguy hiểm, nguy cơ làm tổn thương da, mắt bị bỏng nếu tiếp xúc ánh nắng mặt trời trong khoảng 15 phút mà không được bảo vệ.

Những tác hại của tia UV tới làn da của bạn

Các tia UV là nguyên nhân gây bỏng võng mạc do không sử dụng kính đen khi xem Nhật Thực, mặc dù chúng ta không hề cảm thấy chói mắt. Việc tiếp xúc quá lâu với tia UV sẽ gây tổn thương và có nguy cơ dẫn đến ung thư da, đặc biệt đối với chủng tộc người da trắng, ít hắc tố Melanin trong da khiến tia UV đâm xuyên và gây hại mạnh hơn.
Tia UV gây đứt gãy các liên kết giữa các phân tử, góp phần làm đột biến cấu trúc DNA và RNA trong nhân tế bào, đây là nguyên nhân chính gây ung thư các dạng như u hắc tố, ung thư liên bào đáy, u tế bào vảy, u tuyến bã… Tuyến giáp và tuyến vú cũng chịu tác động nhiều của tia UV, tuy nhiên vẫn đang được nghiên cứu về mức độ nhiễm tia UV của các tuyến này.

Tiếp xúc với bức xạ cực tím còn gây ra ức chế hệ thống miễn dịch. Các nhà khoa học tin rằng việc cháy nắng có thể làm thay đổi sự phân bố và chức năng của các tế bào bạch cầu suốt đến 24 giờ sau khi tiếp xúc với ánh nắng. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại lâu dài sẽ gây hại nhiều hơn đến hệ thống miễn dịch của con người.

  • Là bức xạ cực tím có tỉ lệ nhiều nhất (chiếm tới 97%) lượng tia, UVA dễ dàng xuyên qua tầng ozone bảo vệ trái đất. Tia UVA có thể xuyên qua giác mạc của mắt, đi vào thủy tinh thể hoặc võng mạc ở bên trong mắt. Tiếp xúc với bức xạ UVA quá lâu sẽ dẫn đến hiện tượng đục nhân mắt hay thoái hóa hoàng điểm.
  • Tia UVB kích thích quá trình chuyển hóa Melanin – sắc tố da làm cho da trở nên tối đi, rám nắng. Nếu da người tiếp xúc với UVB cường độ cao sẽ gây nên hiện tượng cháy nắng, làm tăng các nguy cơ ung thư da. Tia UVB cũng gây hiện tượng bạc màu da, xuất hiện các nếp nhăn và các dấu hiệu lão hóa sớm trước tuổi. Với mắt, giác mạc của chúng ta hấp thu hầu hết các bức xạ UVB nên đây không phải là nguyên nhân chính gây nên hiện tượng đục thủy tinh thể hay thoái hóa hoàng điểm, mà chủ yếu tia UVB gây nên các bệnh giác mạc như viêm giác mạc, hạt kết giác mạc, mộng.
  • UVC là vùng bức xạ có năng lượng cao nhất nên tia tử ngoại UVC có khả năng gây tổn hại nhiều nhất cho đôi mắt và làn da của con người.

Lợi ích của tia UV

Ngoài những tác hại, tia UV cũng mang lại những lợi ích rất lớn:

  • Giúp cơ thể tổng hợp vitamin D: Vitamin D giúp cơ thể sử dụng canxi và phospho, làm cho xương và răng chắc khỏe. Mặc dù vitamin D có thể được bổ sung từ thực phẩm như: dầu cá, trứng, sữa, nước trái cây và ngũ cốc… nhưng da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời là cách tốt nhất để tạo ra vitamin D. Vitamin D có 2 dạng: vitamin D2 và vitamin D3. D2 có trong thực vật và D3 được tổng hợp khi da tiếp xúc với tia cực tím (UV).
  • Tia UV cũng được ứng dụng trong việc điều trị bệnh về da như: bệnh vảy nến – bệnh do các tế bào da phát triển quá nhanh gây ngứa, xuất hiện vảy. Việc tiếp xúc với tia cực tím sẽ làm chậm sự tăng trưởng của các tế bào da, làm giảm triệu chứng bệnh.
  • Khử trùng và tiệt trùng: UV có ứng dụng rất tích cực trong lĩnh vực khử trùng và tiệt trùng, tia tử ngoại có thể giết chết các vi sinh vật như virus và vi khuẩn, rất hữu ích khi chúng ta phơi tã vải, đồ lót và khăn mặt ngoài trời. Tia UV xuyên qua màng tế bào của vi khuẩn và virus, phá hủy DNA, ngăn chặn khả năng tái sinh và nhân lên của chúng, nhiều nơi sử dụng đèn diệt khuẩn UV để khử trùng.

Bảo vệ làn da trước tác hại của tia UV

Bảo vệ da chống lại tác hại của tia UV bằng những biện pháp chống nắng an toàn sau:

  • Sử dụng kem chống nắng: lựa chọn kem chống nắng thích hợp theo các tiêu chí sau: kem chống phổ rộng (chống cả tia UVA và UVB), chỉ số chống nắng SPF ≥ 30, loại không thấm nước (water-resistance hoặc very water-resistance) và dạng sử dụng theo ý thích của mình (kem, dầu, lotion, gel hay xịt).
  • Sử dụng phụ kiện, trang phục: cần dùng nón, mũ rộng vành, quần áo, kính mắt để bảo vệ làn da mỏng manh của mình.
  • Bổ sung dưỡng chất: bổ sung các chất chống oxy hóa có trong thực phẩm (cam quýt, trà xanh, cà rốt, và ớt chuông đỏ,…) để tăng khả năng bảo vệ của cơ thể trước tia UV.
  • Hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời khi nắng to hoặc các giờ cao điểm, nhất là khoảng thời gian từ 11h – 15h.

Tia UV là loại tia mà chúng ta vẫn gặp trong cuộc sống hàng ngày. Bên cạnh những tác động tích cực mà chúng mang lại thì vẫn còn những ảnh hưởng tiêu cực không nhỏ. Do đó, khi đã hiểu được những tác hại của tia UV thì mỗi người cần có những biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cũng như bảo vệ làn da cho chính bản thân.