Táo bón là tình trạng thường gặp ở trẻ nhỏ mà nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện của bé. Vậy trẻ bị táo bón là do nguyên nhân gì và cách điều trị táo bón như thế nào?

Trẻ bị táo bón: nguyên nhân và cách điều trị
Bị táo bón gây ra sự khó chịu cho bé

Táo bón ở trẻ

Bé được xem là táo bón nếu đại tiện dưới 2 lần mỗi ngày khi còn sơ sinh, dưới 3 lần mỗi tuần nếu đang bú mẹ và dưới 2 lần một tuần với các bé lớn. Đi ngoài ít nhưng mỗi lần đi ngoài, bé thường có cảm giác đau, rát rất khó chịu.

 Khi đi đại tiện, trẻ có ít nhất 1 trong các dấu hiệu

  • Căng thẳng
  • Phân khô, cứng, sần
  • Cảm giác chưa đi hết phân ra ngoài
  • Cảm nhận sự tắc nghẽn ở hậu môn và trực tràng
  • Dùng sức để rặn khi đi ngoài.

Táo bón ở trẻ được phân loại thành

  • Trẻ bị táo bón chức năng: nguyên nhân bởi chế độ ăn uống thiếu chất và chế độ sinh hoạt không lành mạnh.
  • Trẻ bị táo bón bệnh lý: bên cạnh các triệu chứng bệnh táo bón còn kèm theo xuất hiện những triệu chứng các bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa, hệ thần kinh, vấn đề về tuyến giáp hoặc những vấn đề quanh hậu môn… Dù tỷ lệ ảnh hưởng của những nguyên nhân chỉ ở mức độ nhỏ nhưng bố mẹ cũng không nên chủ quan để bỏ qua thời điểm phát hiện và điều trị kịp thời cho trẻ dẫn tới các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe tổng thể của trẻ.

Nếu tình trạng táo bón kéo dài thì sẽ khiến phân bị tích tụ nhiều trong đại tràng, lúc này các thành phần độc hại chứa trong chất thải sẽ bị hấp thu ngược vào trong ruột rất có hại cho cơ thể của trẻ. Chính vì thế khi phát hiện trẻ bị táo bón thì phụ huynh cần có biện pháp xử lý càng sớm càng tốt.

Nguyên nhân khiến trẻ bị táo bón

Trên thực tế, có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ bị táo bón, gồm:

Thói quen nhịn đi tiêu

Một số trẻ thường có xu hướng nhịn đi tiêu để cuộc chơi của mình không bị gián đoạn. Hơn nữa, trẻ có thể không muốn đi tiêu ở những nhà vệ sinh công cộng, xa lạ vì nó không tạo cảm giác thoải mái như đi vệ sinh ở nhà. Những điều này khiến phân bị tích tụ ở đại tràng, về lâu, phân trở nên khô cứng, khó đào thải ra bên ngoài. Từ đó, trẻ phải rặn nhiều khi đi tiêu để tống lượng phân này ra ngoài. Lúc này, trẻ có thể bị đau, khó chịu, vì vậy, trẻ càng có xu hướng cố gắng nhịn đi tiêu để không phải trải qua cảm giác đau đớn này. Do đó, việc nhịn đi tiêu là nguyên nhân khiến tình trạng táo bón của trẻ trở thành một vòng lặp, táo bón nghiêm trọng, dai dẳng khó điều trị.

Thói quen đi vệ sinh sai cách

Việc tập cho trẻ thói quen đi vệ sinh sẽ giúp bố mẹ chăm sóc trẻ thuận tiện và hiệu quả hơn, tuy nhiên, việc tập đi vệ sinh cho trẻ quá sớm có thể khiến trẻ cảm thấy khó chịu, phớt lờ cảm giác muốn đi tiêu và nhịn đi. Dần dần, trẻ hình thành thói quen khó thay đổi, tăng nguy cơ táo bón ở trẻ em.

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý

Việc thiếu hụt các dưỡng chất từ trái cây, rau xanh trong thực đơn dinh dưỡng hằng ngày, trẻ uống không đủ nước mỗi ngày cũng là nguyên nhân khiến trẻ bị táo bón. Ngoài ra, trẻ sẽ dễ bị táo bón hơn khi trẻ trong giai đoạn cai sữa, tập ăn dặm.

Tác động của một số yếu tố bên ngoài

Du lịch, sự thay đổi của thời tiết, thời tiết nóng bức có thể khiến trẻ cảm thấy căng thẳng gây ảnh hưởng đến các chức năng của hệ tiêu hóa, ruột. Do đó, trẻ có thể bị táo bón khi trẻ bắt đầu đi học xa nhà, đi du lịch hay bước qua mùa hè.

Tác dụng của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây ảnh hưởng đến các chức năng của ruột, làm tăng nguy cơ khiến trẻ bị táo bón và khiến tình trạng táo bón trở nên nghiêm trọng hơn.

Yếu tố di truyền

Một số nghiên cứu cho thấy, trẻ sẽ có nguy cơ bị táo bón cao hơn nếu trẻ được sinh ra trong gia đình có bố, mẹ, hoặc anh, chị thường xuyên bị táo bón. Điều này có thể liên quan các yếu tố di truyền nhưng cũng có thể do trẻ có chung thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng với những người này.

Trẻ hay bị táo vào lúc nào?

Giai đoạn khi trẻ bắt đầu ăn dặm: Thời điểm trẻ bắt đầu chuyển dần từ sữa mẹ sang tập ăn thức ăn đặc được gọi là giai đoạn ăn dặm. Sữa công thức khó tiêu hơn sữa mẹ, chế độ ăn dặm có nhiều thức ăn đặc, giàu chất béo, thiếu chất xơ, trẻ không được bổ sung nhiều nước trong giai đoạn này là nguyên nhân dẫn tới tình trạng táo bón ở trẻ.

Trẻ bị táo bón khi bắt đầu tập ngồi bô hoặc ngồi bồn cầu: Thói quen đi đại tiện của trẻ bị thay đổi khi mẹ cho trẻ tập ngồi bô hoặc ngồi bồn cầu cũng khiến trẻ bị táo bón.

Giai đoạn trẻ bắt đầu đi học: Thời điểm trẻ bắt đầu đi học, thay đổi từ môi trường học tập và chỗ đi vệ sinh nên không tránh khỏi việc cố nhịn đại tiện ở trường để về nhà mới đi. Thói quen xấu này dẫn tới táo bón nặng nề hơn.

Hậu quả của táo bón là gì? 

Táo bón có thể làm bé đau do nứt hậu môn, nặng hơn thì làm bé bị chảy máu khi đi tiêu.

Bé nín làm phân càng ở lâu trong cơ thể, càng lớn và khô cứng hơn, khiến bé phải gắng sức hơn trong những lần sau lại dễ làm rách hậu môn gây đau và chảy máu. Bé lại nín nhiều hơn.

Cứ thế, tác hại của vòng luẩn quẩn này ngày càng càng lớn và cuối cùng khối phân đóng cứng trong trực tràng lớn dần lên, bé không thể giữ được nữa nên làm són phân ra quần (ị đùn).

Điều này khiến bé thực sự xấu hổ và sợ hãi nên sẽ thu mình lại, không tham gia các hoạt động trường lớp như các bạn cùng lứa. Ngoài ra phân ứ đọng lâu ngày còn có tác hại làm bé biếng ăn, chậm tăng cân, thậm chí suy dinh dưỡng.

Bổ sung rau xanh vào chế độ ăn của trẻ

Cách trị táo bón cho trẻ

Bù nước

Mất nước là vấn đề thường xuyên xảy ra khi trẻ bị táo bón. Điều này xảy ra do trẻ không thể đi ngoài được, cảm thấy đầy bụng khi bị táo bón, trẻ không muốn uống nước dẫn đến thiếu nước. Để cải thiện tình trạng này, mẹ có thể cho trẻ uống một ít nước khoáng có gas. Cách này đã được một số nghiên cứu chứng minh là có hiệu quả giảm táo bón nhiều hơn so với nước lọc, có thể áp dụng cho trẻ bị táo bón vô căn mạn tính và cả trẻ mắc phải hội chứng ruột kích thích (IBS). Lưu ý, mẹ chỉ nên sử dụng nước khoáng có gas, không sử dụng nước ngọt có gas vì loại nước này có thể khiến tình trạng táo bón của trẻ trở nên tồi tệ hơn.

Bổ sung chất xơ

Các chuyên giá khuyến cáo trẻ bị táo bón nên ăn nhiều trái cây và rau xanh nhằm bổ sung đủ lượng chất xơ, vitamin và các vi khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Việc tăng cường chất xơ nạp vào cơ thể mỗi ngày sẽ hỗ trợ khả năng vận động của ruột, khiến phân dễ di chuyển hơn, từ đó, cải thiện tình trạng táo bón ở trẻ. Một cuộc khảo sát gần đây đã cho thấy có đến 77% trẻ bị táo bón có biểu hiện tích cực hơn khi mẹ thực hiện cách này.

Tuy nhiên, mẹ nên chú ý lựa chọn loại chất xơ phù hợp vì một số loại chất xơ có thể khiến tình trạng táo bón trở nên tồi tệ hơn. Trên thực tế, có rất nhiều loại chất xơ khác nhau, trong đó có 2 loại phổ biến là:

  • Chất xơ không hòa tan: Đây là loại chất xơ có tác dụng giúp tăng khối lượng phân, kích thích nhu động ruột tống phân ra ngoài có mặt chủ yếu trong lúa mì, rau và các loại ngũ cốc hằng ngày.
  • Chất xơ hòa tan: Loại chất xơ này có khả năng hấp thụ nước, tạo hỗn hợp giúp làm mềm phân trẻ, thường chứa trong các loại lúa mạch, yến mạch, các loại hạt, trái cây và rau quả.

Bổ sung lợi khuẩn

Táo bón ở trẻ có thể liên quan đến sự mất cân bằng của hệ vi khuẩn đường ruột. Do đó, khi trẻ bị táo bón, mẹ nên bổ sung lợi khuẩn cho trẻ thông qua một số thực phẩm giàu lợi khuẩn như sữa chua, men vi sinh, kẹo dẻo lợi khuẩn,…

Mận khô cần thiết cho trẻ không đi ngoài được

Mận là loại thực phẩm chứa nhiều chất xơ và sorbitol nhuận tràng tự nhiên, do đó, đây còn là phương thuốc tự nhiên có tác dụng trị táo bón hiệu quả. Hơn nữa, nhiều nghiên cứu đã kết luận rằng mận khô có tác dụng tốt hơn chất xơ khi điều trị táo bón cho trẻ em. 

Cố gắng tránh các món làm từ sữa khi trẻ bị táo bón

Một số trẻ bị táo bón có thể do cơ thể mẫn cảm với protein trong sữa gây tác động đến quá trình hấp thu và các chuyển động của ruột. Đối với những đứa trẻ này, mẹ nên tạm thời loại bỏ sữa và các chế phẩm được làm từ sữa ra khỏi chế độ dinh dưỡng hàng ngày của trẻ. Thay vào đó, mẹ nên bổ sung các loại thực phẩm chứa nhiều canxi để cung cấp đủ canxi cho sự phát triển của trẻ. 

Cho trẻ vận động thường xuyên

Việc vận động thường xuyên sẽ giúp ruột của trẻ được chuyển động, từ đó, giảm nhẹ các triệu chứng táo bón ở trẻ. Do đó, mẹ nên cho trẻ vận động từ 30-60 phút mỗi ngày.

Thiết lập giờ đi vệ sinh đều đặn

Đối với trẻ nhỏ, mẹ nên thiết lập cho trẻ giờ đi vệ sinh đều đặn bằng cách thông báo cho trẻ “đến giờ đi vệ sinh rồi” thay vì hỏi trẻ đã muốn đi vệ sinh chưa hay có mắc vệ sinh không. Thời điểm tốt nhất trong ngày để trẻ đi vệ sinh là sau bữa ăn hoặc bất cứ lúc nào trẻ muốn đi. Thời gian đầu, mẹ nên tập cho trẻ ngồi ít nhất 10 phút/lần. Đồng thời, mẹ có thể đặt một chiếc ghế đẩu nhỏ dưới chân để trẻ ngồi thoải mái hơn, dễ đẩy phân ra ngoài hơn. 

Sử dụng thuốc làm mềm phân

Bên cạnh những cách trị táo bón tự nhiên, bố mẹ có thể hỏi bác sĩ về một số loại thuốc làm mềm phân với liều lượng và cách dùng phù hợp với tình trạng táo bón và độ tuổi của trẻ. Lưu ý, bố mẹ cần thực hiện đúng theo hướng dẫn của bác sĩ và không được tự ý ngưng thuốc nếu không có sự đồng ý của bác sĩ.

Mát xa bụng cho trẻ

Khi trẻ bị táo bón, việc mát xa bụng cho trẻ có tác dụng kích thích nhu động ruột, giúp tình trạng táo bón của trẻ được cải thiện nhanh chóng. Để mát xa bụng trị táo bón cho trẻ, mẹ có thể thực hiện theo các bước sau:

  • Mẹ chà xát hai bàn tay vào nhau để làm ấm tay trước khi mát xa cho trẻ, sau đó, nhỏ vài giọt dầu mát xa dành cho trẻ em vào lòng bàn tay.
  • Đặt trẻ trong tư thế nằm ngửa, dùng các đầu ngón tay ấn nhẹ lên bụng trẻ tạo thành hình chữ U ngược, di chuyển nhẹ nhàng từ phía dưới bên trái, lên trên, kéo ngang qua phía trên rốn và cuối cùng xuống phía dưới.
  • Thực hiện thao tác này liên tục 10-15 lần, lặp lại 2-3 lần /ngày.

Bên cạnh đó, mẹ có thể đặt trẻ nằm ngửa, nắm 2 chân của trẻ di chuyển theo động tác đạp xe đạp để trị táo bón cho trẻ.

Cách phòng ngừa táo bón ở trẻ?

  • Luôn theo dõi việc đi vệ sinh của trẻ hàng ngày
  • Khuyên trẻ không được nhịn đi ngoài
  • Thực hiện cho trẻ chế độ giàu rau xanh, khuyến khích trẻ uống nhiều nước
  • Tích cực cho trẻ tham gia các hoạt động thể chất ngoài trời, tránh để trẻ ngồi quá lâu.

Đa số các cách trị táo bón cho trẻ được kể trên đều mang lại hiệu quả nhanh chóng khi trẻ bị táo bón ở mức độ nhẹ. Tuy nhiên, khi trẻ bị táo bón và không có dấu hiệu đáp ứng với các cách điều trị thông thường tại nhà, tốt nhất bố mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để được kiểm tra và hướng dẫn điều trị đúng cách, tránh để táo bón kéo dài dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng.