Hiện nay, tỉ lệ các cặp vợ chồng mắc phải bệnh vô sinh hiếm muộn đang dần tăng lên và có dấu hiệu trẻ hóa. Theo thống kê, tần suất hiếm muộn do người vợ và do người chồng là tương đương nhau.

Vô sinh hiếm muộn

Vô sinh hiếm muộn được xác định như thế nào?

Vô sinh hiếm muộn theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là tình trạng một cặp vợ chồng không thể có thai sau một năm chung sống, giao hợp thường xuyên và không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào. Nếu người vợ trên 35 tuổi, thời gian này được rút ngắn lại chỉ còn 6 tháng.

Khả năng có thai của một cặp vợ chồng khỏe mạnh, tuổi dưới 30, quan hệ tình dục thường xuyên (khoảng 2 – 3 lần/tuần), không sử dụng biện pháp tránh thai là 20 – 25% mỗi tháng, do đó đa số các cặp vợ chồng sẽ có thai trong một năm đầu.

Hiếm muộn là một tình trạng bệnh lý của cặp vợ chồng, gồm hai loại là hiếm muộn nguyên phát và hiếm muộn thứ phát:

  • Hiếm muộn nguyên phát được sử dụng đối với một cặp vợ chồng chưa từng có thai lần nào.
  • Hiếm muộn thứ phát chỉ những cặp vợ chồng đã có thai ít nhất một lần, nay muốn tiếp tục sinh đẻ nhưng không thể có thai được.

Hiếm muộn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau từ vợ, chồng hoặc cả hai. Những cặp vợ chồng đang mong con và đã cố gắng trong ít nhất một năm mà vẫn chưa có tin vui thì nên đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt, việc điều trị không nên trì hoãn vì càng lớn tuổi chức năng sinh sản sẽ càng suy giảm.

Nguyên nhân gây hiếm muộn là gì?

Nguyên nhân ở nam giới

  • Số lượng tinh trùng giảm: một số trường hợp như tinh hoàn ẩn, tinh hoàn lạc chỗ có thể khiến giảm khả năng sản xuất tinh trùng, tăng nguy cơ mắc ung thư tinh hoàn ở nam.
  • Tinh trùng có hình dạng bất thường: do sự phân chia và phát triển của giao tử đực tạo tinh trùng bị rối loạn gây ra tinh trùng mất đuôi, lệch cổ hoặc mất đầu,… làm giảm khả năng tồn tại và di chuyển của tinh trùng trong đường sinh dục nữ, gây hiếm muộn.
  • Bệnh lây truyền qua đường tình dục: các bệnh lậugiang mai, chlamydia,… có thể gây tổn thương tinh hoàn và làm giảm khả năng sinh sản ở nam giới.
  • Bệnh lý: một số trường hợp nam giới mắc hiếm muộn do hiện tượng xuất tinh sớm, sau mắc quai bị hoặc giãn thừng tinh vì chức năng tinh hoàn bị suy giảm.
  • Tiếp xúc với nhiều hóa chất độc hại: thường xuyên hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, tiếp xúc với thuốc trừ sâu, tia bức xạ,… có thể gây rối loạn hormone sinh dục nam và làm tăng nguy cơ mắc hiếm muộn.
  • Nguyên nhân khác: việc sử dụng các hóa chất hoặc tia xạ trong điều trị ung thư có thể khiến giảm về số lượng và tăng những bất thường về cấu trúc của tinh trùng có thể dẫn đến vô sinh.

Nguyên nhân ở nữ giới

  • Rối loạn hormone: có thể khiến quá trình rụng trứng và sự phát triển của nội mạc tử cung không ổn định khiến tăng nguy cơ hiếm muộn. Đa phần người bệnh rối loạn hormone có thể gặp hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh lý tuyến giáp hoặc tăng prolactin máu (hormone liên quan đến sự sản xuất sữa của phụ nữ).
  • Bất thường tử cung: người bệnh có thể mắc những bất thường như không có tử cung, tử cung đôi, u xơ tử cung, polyp cổ tử cung hoặc tử cung nhi hóa,… khiến việc mang thai trở nên khó khăn hơn.
  • Hẹp cổ tử cung: khiến cho việc di chuyển của tinh trùng vào buồng tử cung bị cản trở khiến khó thụ tinh.
  • Tắc ống dẫn trứng: có thể do hẹp bẩm sinh hoặc sau khi viêm nhiễm, ứ dịch gây ra hiện tượng xơ sẹo ống dẫn trứng làm cản trở sự di chuyển của phôi vào tử cung dẫn đến thai ngoài tử cung.
  • Lạc nội mạc tử cung: làm ảnh hưởng đến chức năng của buồng trứng, ống dẫn trứng và tử cung khiến việc thụ tinh khó xảy ra hơn bình thường.
  • Suy buồng trứng: là hiện tượng buồng trứng ngừng hoạt động và mãn kinh trước 40 tuổi gây ra rối loạn hormone, giảm khả năng sinh sản.
  • Điều trị ung thư: các phương pháp như hóa trị, xạ trị hoặc một số loại thuốc trị ung thư có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của hormone sinh dục nữ gây hiếm muộn.

Các yếu tố gia tăng rủi ro mắc hiếm muộn

Ngoài các nguyên nhân gây hiếm muộn đã được phát hiện thì vẫn có một tỷ lệ lớn các trường hợp chưa thể tìm ra lý do chắc chắn của bệnh. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc hiếm muộn thường gặp như:

  • Tuổi: chất lượng trứng và tinh trùng sẽ suy giảm nhanh chóng và gây ra hiếm muộn khi sau 37 tuổi ở nữ giới và 40 tuổi ở nam giới.
  • Thuốc lá: thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc (kể cả gián tiếp) có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, dị tật thai nhi ở nữ giới. Ngoài ra, chất độc từ khói thuốc có thể gây rối loạn cương dương, giảm sản xuất tinh trùng ở nam giới.
  • Rượu bia: có thể gây rối loạn hormone sinh dục nữ, giảm chất lượng trứng ở nữ hoặc gây ra bất thường hình dạng tinh trùng ở nam giới.
  • Bất thường về cân nặng: thừa cân, béo phì hoặc gầy yếu do suy dinh dưỡng đều ảnh hưởng đến chất lượng trứng và tinh trùng dẫn đến hiếm muộn.
Cả nam giới và nữ giới đều có thể gặp vấn đề

Ngoài ra, thói quen ăn uống không lành mạnh như ăn nhiều đồ dầu mỡ, thường xuyên sử dụng đồ ăn sẵn, lạm dụng rượu bia,… cũng là yếu tố gây rối loạn nội tiết tố, suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng. Tỷ lệ thụ thai cũng vì thế mà giảm sút. Nhiều trường hợp, chỉ cần xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học là sau một thời gian đã có tin vui.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng hiếm muộn

Cả nam giới và nữ giới đều có thể gặp vấn đề về khả năng sinh sản. Dấu hiệu cảnh báo hiếm muộn nam có thể bao gồm:

  • Tinh hoàn bị nhỏ lại hoặc teo
  • Ham muốn về tình dục có sự thay đổi
  • Tinh hoàn có sưng đau, nổi cục
  • Gặp các vấn vấn đề về cương dương hoặc xuất tinh…

Sự thay đổi của kinh nguyệt hay các bất thường về nội tiết tố có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý liên quan đến hiếm muộn ở nữ bao gồm:

  • Kinh nguyệt thất thường, lượng kinh nguyệt nhiều, thời gian kéo dài hoặc ngắn hơn
  • Vô kinh
  • Có thay đổi về ham muốn tình dục
  • Thay đổi về da, nổi mụn trứng cá
  • Tăng cân
  • Đau khi quan hệ tình dục
  • Xuất huyết âm đạo bất thường
  • Khí hư bất thường…

Phương pháp chẩn đoán tình trạng vô sinh hiếm muộn

Để chẩn đoán vô sinh hiếm muộn ở nam giới bác sĩ sẽ tiến hành một số xét nghiệm và siêu âm cần thiết như:

  • Xét nghiệm tinh dịch đồ: đây là xét nghiệm đầu tay trong kiểm tra sức khỏe sinh sản nam giới.
  • Xét nghiệm miễn dịch: để loại trừ các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
  • Xét nghiệm nội tiết: để đánh giá chức năng sinh sản và các vấn đề liên quan.
  • Xét nghiệm nước tiểu sau xuất tinh: thường được chỉ định khi có nghi ngờ xuất tinh ngược dòng.
  • Xét nghiệm di truyền: những bất thường di truyền có thể dẫn đến vô sinh như hội chứng Klinefelter 47XXY, mất đoạn AZF, đột biến gen…
  • Xét nghiệm kiểm tra đứt gãy DNA tinh trùng: nếu tỷ lệ DNA tinh trùng đứt gãy quá cao trên 30% sẽ làm giảm cơ hội mang thai tự nhiên.
  • Một số siêu âm cần thiết bao gồm: siêu âm tinh hoàn và siêu âm bụng.

Để chẩn đoán vô sinh hiếm muộn ở nữ giới, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm, siêu âm và khảo sát như:

  • Xét nghiệm kiểm tra AMH: nhằm kiểm tra dự trữ buồng trứng, dự đoán số lượng trứng còn lại trên buồng trứng.
  • Xét nghiệm miễn dịch: để kiểm tra nhưng bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng mang thai như HIV, lao, viêm gan B…
  • Xét nghiệm Chlamydia: nhiễm Chlamydia có thể dẫn tới nhiễm trùng, gây viêm dính các cơ quan như ống dẫn trứng, viêm dính tiểu khung, phần phụ…
  • Xét nghiệm tuyến giáp: để sàng lọc bệnh lý tuyến giáp, bệnh có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, tăng khả năng sinh non, sinh trẻ nhẹ cân, thai lưu hoặc sảy thai.
  • Xét nghiệm nội tiết FSH, LH, prolactin, P4, E2
  • Xét nghiệm sàng lọc ung thư vú, ung thư cổ tử cung.
  • Siêu âm phụ khoa để đánh giá về cơ quan sinh sản.
  • Siêu âm đếm nang thứ cấp để đánh giá dự trữ buồng trứng.
  • Siêu âm theo dõi sự phát triển của nang noãn để đánh giá noãn có đáp ứng với phác đồ kích thích buồng trứng đang dùng hay không.
  • Siêu âm bơm nước buồng tử cung.
  • Chụp x-quang tử cung vòi trứng.
  • Nội soi buồng tử cung chẩn đoán.

Cách điều trị vô sinh hiếm muộn

Phương pháp điều trị vô sinh cho nam

  • Phẫu thuật: phẫu thuật thường được chỉ định cho những trường hợp như: bệnh nhân bị giãn tĩnh mạch thừng tinh, nối tái tạo ống dẫn tinh, bệnh nhân bị vô tinh do bế tắc ở tinh hoàn, trong mào tinh…
  • Điều trị bệnh lý làm ảnh hưởng đến khả năng tình dục như rối loạn cương, xuất tinh sớm…
  • Sử dụng thuốc và hormone để kích thích hoạt động của tinh hoàn, điều trị tình trạng bất thường sinh tinh do rối loạn chứng năng vùng dưới đồi – tuyến yên.
  • Điều trị nhiễm trùng ở trường hợp bị viêm tiết niệu, nhiễm trùng cơ quan sinh dục..
  • Kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh nhân tạo IUI, thụ tinh trong ống nghiệm IVF, bơm tinh trùng vào bào tương noãn ICSI…
  • Trữ lạnh tinh trùng.
Thụ tinh nhân tạo

Phương pháp điều trị vô sinh cho nữ

  • Phẫu thuật: trường hợp phụ nữ có bất thường ở tử cung như có polyp, u xơ, u nang, tử cung dính, có vách ngăn hay tắc vòi trứng, ứ dịch, sẽ được chỉ định phẫu thuật.
  • Dùng thuốc: nếu hiếm muộn do rối loạn nội tiết tố khiến quá trình rụng trứng bị ảnh hưởng, bác sĩ sẽ tiến hành sử dụng một số thuốc kích thích rụng trứng để điều hòa chu kỳ rụng trứng.
  • Kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như như thụ tinh nhân tạo IUI, thụ tinh trong ống nghiệm IVF, bơm tinh trùng vào bào tương noãn ICSI, trưởng thành trứng non IVM…
  • Trữ lạnh trứng, sử dụng trứng hiến tặng hoặc mang thai hộ…

Trước khi đi chữa hiếm muộn, bản thân bạn phải xác định trước đó một tinh thần vui vẻ và thoải mái để sẵn sàng chia sẻ hết tất cả mọi vấn đề với bác sĩ, đặc biệt là các vấn đề có tính chất riêng tư, nhạy cảm như đời sống tình dục của hai vợ chồng, bệnh phụ khoa và những điều thầm kín khó nói khác bởi đây là những yếu tố quan trọng để bác sĩ có thể nhanh chóng tìm ra vấn đề của bạn.

Theo nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng, chế độ ăn uống không những làm tăng cường sức khỏe mà còn giúp cân bằng hormone trong cơ thể (một yếu tố quan trọng trong quá trình thụ thai). Chính vì vậy, các cặp vợ chồng muốn có con thì cần phải chú ý đến chế độ ăn uống hàng ngày, nhất là những món tốt cho quá trình thụ thai, chống vô sinh hiệu quả,… 

Việc bổ sung các dưỡng chất quan trọng chuẩn bị cho việc thụ thai là rất cần thiết. Bạn có thể bổ sung các dưỡng chất này từ thực phẩm tự nhiên hoặc thực phẩm chúc năng.

Bạn có thể tam khảo các sản phẩm hỗ trợ điều trị vô sinh hiếm muộn TẠI ĐÂY

Các cách ngăn ngừa hiếm muộn

Bạn có thể thực hiện thực hiện một số biện pháp đơn giản hoặc thay đổi thói quen sống hàng ngày nhằm ngăn ngừa bệnh hiếm muộn như:

  • Thực hiện quan hệ tình dục an toàn, chung thủy để tránh mắc những bệnh lây truyền qua đường tình dục.
  • Hạn chế nạo phá thai.
  • Tránh tiếp xúc với các chất độc hại, rượu bia, thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử.
  • Ăn uống đầy đủ, đa dạng các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể như protein, carbohydrate, chất béo cũng như các loại vitamin và khoáng chất.
  • Tích cực rèn luyện thể dục hàng ngày, duy trì cân nặng ở mức hợp lý.
  • Ngủ đủ giấc từ 7 – 8 tiếng/ngày và hạn chế stress trong công việc và cuộc sống.
  • Điều trị và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tuyến giáp hoặc ung thư.
  • Thực hiện khám sức khỏe sinh sản tiền hôn nhân để phát hiện những bất thường sớm và điều trị kịp thời.

Hiện nay với sự phát triển của y học hiện đại, phần lớn những bệnh lý dẫn đến hiếm muộn có thể điều trị nếu được chẩn đoán kịp thời.

Yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thành công khi chữa trị hiếm muộn bao gồm:

  • Độ tuổi của người phụ nữ, thời điểm bắt đầu điều trị càng sớm (tuổi càng trẻ) thì khả năng thành công càng cao.
  • Các bệnh lý, và sức khỏe của vợ chồng trước khi thực hiện chữa trị.
  • Trình độ, chuyên môn của đội ngũ chuyên gia hỗ trợ sinh sản, trang thiết bị và phòng Lab đạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

Bên cạnh đó cần phác đồ cá thể hóa theo từng tình trạng của mỗi cặp vợ chồng và chăm sau sức khỏe sau tiến hành điều trị bệnh kỹ lưỡng.

Vì vậy các cặp vợ chồng đang mong con nên chủ động thăm khám sớm, và một điều quan trọng là nên giữ tinh thần lạc quan, chủ động chia sẻ những vấn đề mình đang gặp phải và những lo lắng với bác sĩ điều trị, kiên trì với phác đồ và niềm tin vào bản thân và bác sĩ vì hiếm muộn chỉ là chậm và khó có con hơn so với những cặp vợ chồng bình thường khác chứ không phải không thể có con.